བརྟན་སྐྱོད།

རྩོམ་ཡིག་འདི་ཕྲུ་གུ་ཚོའི་ཆེད་དུ་ལོ་བཅུ་གྲངས་གོང་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་རིང་བཟོ་བཅོས་ཕྲན་བུ་བྱས་ཡོད།

༄༅།། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སྔོན་དུ་མི་རྣམས་སྣུམ་འཁོར་ནང་སྐྱོད་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་མེད་སྐོར་ལ་ཁྱེད་ཀྱིས་བསམ་གཞིགས་གནང་མྱོང་ངམ། དེ་དུས་སྣུམ་འཁོར་ནང་འཛུལ་དེ་སྐྱོད་སྐབས་མི་ཚོར་སྤྲོ་སྣང་གསར་པ་ཞིག་འབྱུང་གི་ཡོད་ལ། དེ་དང་མཉམ་དུ་ཞེད་སྣང་ཡང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་དུས་ལམ་ཁ་མང་ཆེ་བ་ཁོད་མི་སྙོམ་ཞིང་གུ་དོག་པོ་ཡིན་ལ་སྟེགས་ཆིངས་(Seat belt)མེད་སྟབས། ལམ་ངན་རེ་ཐུག་པ་དང་སྣུམ་འཁོར་གྱི་འཁྲུག་ཧ་ཅང་ཆེ་བས་རྐུབ་སྟེགས་ཐོག་སྡོད་རྒྱུའང་ལས་སླ་པོ་ཞིག་མིན།
           དེ་དུས་སྣུམ་འཁོར་གྱི་ཁ་འགོག་བྱེད་(Brake)ཀྱང་དེང་དུས་ནང་བཞིན་ཡག་པོ་མེད་ལ། རླུང་འགོག་ཤེལ་སྒོར་(Windshields)འཕྱིས་བྱེད་(Wiper)མེད་སྟབས་གངས་དང་ཆར་པ་བབས་སྐབས་ཁ་ལོ་བར་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད། དེ་དུས་བརྟན་ཆ་ཅན་གྱི་ཤེལ་སྒོ་(Safety glass)དང༌། རླུང་ཕད་(Airbag)མེད་སྟབས་འགྲིམ་འགྲུལ་ལས་འཛོལ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཁ་ལོ་བ་དང༌། འགྲུལ་མི་ཚོར་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བཟོ་ཡི་ཡོད།

བསམ་ཚུལ་གསར་པ་འདེབས་པ།

༅༅།། བསམ་ཚུལ་ནི་གཟུགས་མེད་ཅིག་ཡིན་པས། དེ་བཏབ་སྟེ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ཡོད་སྲིད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་སྐྱེ་དངོས་གང་ཞིག་བཏབ་པ་རྣམས་དོན་དུ་སྐྱེ་དངོས་དེ་ལས་འབྲས་བུ་ཞིག་འབྱུང་བར་རེ་བའི་བསམ་པ་ཞིག་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་བཏབ་པ་ཡིན་པས། བསམ་ཚུལ་བཏབ་པ་དང་འདྲ། ད་ལྟ་གསར་བཏོད་པ་ཚོས་བསམ་ཚུལ་གསར་པ་འགའ་ཞིག་འདེབས་བཞིན་ཡོད་ལ། དེས་འགྲོ་བ་མིའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འགའ་ཞིག་སེལ་ཐུབ་སྲིད། ཡིད་མ་ཆེས་མུ་མཐུད་བཀླག་པར་མཛོད།

ས།

༅༅།། ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་བཞིན་སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་པགས་ནི་ས་ལས་གྲུབ་ཅིང༌། དེའི་མཐུག་ཚད་ལ་མི་ལི་མི་ཊར་ཁ་ཤས་ནས་མི་ཊར་གསུམ་བཞི་བར་བཅས་སྲབ་མཐུག་སྣ་ཚོགས་ཡོད། སྤྱི་ཡོངས་ནས་བཤད་ན་དེའི་གྲུབ་ཆར་ཧ་ཅང་ཞིབ་པའི་རྡོ་དང་སྔོ་ལུད།(Humus) རླུང༌། ཆུ་བཅས་ཡོད། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཚེ་སྲོག་འཚོ་གནས་ཐུབ་པར་ས་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་སྟེ། སྐྱེ་དངོས་འཚར་སྐྱེད་ཡོང་བར་ས་དགོས་ལ། སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་དང་ཆུ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་ས་ཡིན།

 

       ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གོ་ལ་དང་དེའི་ཐོག་གི་ཚེ་སྲོག་གི་སྐོར་འཛིན་རིམ་སྔོན་མ་ཁག་གི་ནང་སྦྱངས་ཟིན་པ་རེད། སློབ་ཚན་འདིའི་ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གྲུབ་ཚུལ་དང་གྲུབ་ཆ། སའི་ཆགས་རིམ། མི་དང་སྲོག་ཆགས། སྐྱེ་དངོས་བཅས་པར་ས་གལ་གནད་ཆེ་ཚུལ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། དེ་བཞིན་ས་རུད་དང་ས་བཅུད་ཉམས་རྐྱེན་དང་འགོག་ཐབས་བཅས་པའི་སྐོར་ཡང་འཆད་རྒྱུ་ཡིན།།

༡ ས་གྲུབ་ཚུལ།

            ཁྱེད་ཀྱིས་ས་གྲུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཚོད་དཔག་ཐུབ་པ་འདུག་གམ། ས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྒྲུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་སྲོག་ཆགས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཚུལ་དང་འདྲ་བར་སྤྲོ་བ་འཕེལ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། སའི་ཆགས་རིམ་དེ་གའི་འོག་ཏུ་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པའི་རྡོའི་ངོས་ཡོད་ཅིང༌། སྔ་མོ་ས་ཡོམ་ལྟ་བུའི་དྲག་འགུལ་རང་བཞིན་གྱི་རང་བྱུང་གནས་ཚུལ་མང་པོ་བྱུང་བར་བརྟེན་རྡོ་ཆེན་འདི་རིགས་དུམ་བུ་ཆུང་ངུ་མང་པོར་གས་ཆག་ཕྱིན་ཞིང༌། འདི་ལྟར་རང་བྱུང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྡོ་དང་དེ་མིན་གྱི་དངོས་པོ་མང་པོ་དུམ་བུ་ཆུང་ངུར་གས་ཆག་སོང་བ་ལས་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་ངོས་ཀྱི་སའི་ཆགས་རིམ་དེ་གྲུབ་འགོ་ཚུགས། ཆག་ཧྲུག་འདི་དག་ཀྱང་ཆར་པ་དང༌། གངས། རླུང་འཚུབ། འཁྱགས་རོམ། རྒྱུག་ཆུ་བཅས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མུ་མཐུད་ཇེ་ཞིབ་ཏུ་འགྲོ། དེ་ལྟར་རྡོ་ཞིབ་རྣམས་སར་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཕྱེ་མ་ཧ་ཅང་ཞིབ་མོར་གྱུར་པར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད།

འབུ་ཕྲའི་སྡུག་སྐད།

༅༅།། དོ་དགོང་འབུ་ཕྲའི་(Bacteeria)རྨོ་མོའི་རྨོ་མོས། འབུ་ཕྲ་རྣམས་རླུང་རྟ་དར་སྐབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཏེ། ཟས་རིགས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་འདོད་འཁྱམས་མྱུལ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་སྐབས་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། འབུ་ཕྲའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་དར་རྒུད་ལོ་རྒྱུས་བཤད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་སྟབས། རྟ་གསར་རྒྱུག་འདོད་དང༌། ཕོ་གསར་ངར་འདོད་ཀྱི་དཔེ་ལྟ་བུའི་འབུ་ཕྲ་གཟུགས་དབྱིབས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་རང་རང་ལ་སྡོད་ས་ལེགས་པ་ཞིག་ཐོབ་ཆེད་ཚང་ག་ཤིག་ཤིག་ངང་སྡོད་སར་ཧབ་ཐོབ་རྒྱག་བཞིན་འདུག

འབུ་ཕྲའི་མེས་མོས་སྐད་ཆ་མ་བཤད་གོང་ཐོག་མར་འབུ་ཕྲ་གཞོན་ནུ་ཚོར་ཁུ་སིམ་མེར་སྡོད་དགོས་པའི་བརྡ་ཅིག་སྤྲད་པ་དང༌། དེ་ནས་མོས། མོ་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་པའི་འབུ་ཕྲ་རྣམས་འབུ་ཕྲ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ནན་བཤད་བྱས། མོས་བཤད་དོན་ “ངའི་གཅེས་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོ། ང་ཚོ་ནི་འབུ་ཕྲ་གཞན་ཚོ་དང་མི་འདྲ་བར་མིའི་རིགས་ལ་གནོད་ཚབ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པས།

སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་ཡོན་*གྱི་འགོ་འཛུགས།

༅༅།། འགྲུལ་བཞུད་པ་ཁྱེད་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུ་བ་དང་སྦྲགས་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུར། ངའི་མིང་ལ་དུས་རབས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་ཟེར་ཞིང༌། ངས་རྟ་ཕོ་རླུང་གཤོག་དབང་པོ་དང༌། ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོའི་མཉམ་དུ་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གསར་རྙེད་ཀྱི་ཆེད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་འདི་ཇི་ལྟར་འཕུར་ཐུབ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་ཡང་ཐབས་ལམ་ཞིག་རྙེད་ནས་འཕུར་བ་རེད་བསམ་སྲིད། འོན་ཀྱང་དོན་དངོས་སུ་ངའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོར་ནུས་པ་སྦྱིན་མཁན་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་དོན་གཉེར་གྱི་བློ་དེ་ལས་གཞན་མེད། དེ་ཡང་ཁྱེད་རང་ལ་ཡ་མཚན་གྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་འདོད་ཀྱི་བློ་ཇི་ཙམ་གྱིས་ཆེ་ན། ངའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་འདི་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་ཇེ་མྱུར་དང་ཇེ་རིང་དུ་འཕུར་ཐུབ་པ་ཡིན།
             དེ་རིང་ང་ཚོ་འཛམ་གླིང་གི་གལ་ཆེའི་གསར་བཏོད་ཁག་ཅིག་གི་དཔང་པོ་བྱེད་ཆེད། འདས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ཡང་ང་ཚོས་མཐོང་ཐུབ་པ་ལྟར་གསར་བཏོད་རེ་རེས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་གི་འཛམ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་ད་ཆ་ང་ཚོའི་མི་ཚེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
             དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་སྐྱོད་སྐབས་ཁྱེད་རང་མགོ་ཡོམ་འཁོར་སྲིད་པས། ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོའི་འཁོར་སྒྲོམ་ལ་དམ་པོར་འཇུ་རོགས། ང་ཚོའི་བབས་ཚུགས་དང་པོ་ནི་ལོ་ངོ་ལྔ་འབུམ་༼ ༥༠༠༠༠༠༽ ཙམ་འདས་ཟིན་པའི་གོང་དེ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ཚོ་དང་ཐག་རིང་བའི་དམར་ལམ་ལམ་དེ་མཐོང་གི་འདུག་གམ། དེ་ནི་མེ་རེད། གདོད་མའི་མི་ཚོས་མེ་ཇི་ལྟར་སྦར་དགོས་མིན་ཤེས་ཀྱི་མེད། ཁོང་ཚོའི་མཚན་མོ་ནི་མུན་སྨག་གིས་བཏུམས་པའི་ནམ་རིང་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ཚོས་དྲོ་བོ་ཡོང་ཆེད་སེམས་ཅན་གྱི་པགས་པའི་འོག་ཏུ་སྡེབ་འཚང་བརྒྱབ་ནས་ཉལ་གྱི་ཡོད། ཐ་ན་སྐབས་དེར་ཁོང་ཚོར་ཟས་རིགས་གཡོས་སྦྱོར་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཙམ་ཡང་མེད།

སུ་ཅོལ་ཆུང་རེད།

༄༅། །གསར་བཏོད་ཀྱི་ལས་ཀ་ཐོག་མར་རྩོམ་སྐབས། མི་ཚོས་དེའི་གྲུབ་འབྲས་གང་འདྲ་ཞིག་འབྱུང་མིན་རང་གིས་མ་ཤེས་པའམ། སེམས་ལ་འཆར་ཐུབ་ཀྱི་མེད་སྟབས་“དེ་འདྲའི་ཅོལ་ཆུང་བའི་ལས་ཀ”ཞེས་བརྗོད་ཞོར་གསར་གཏོད་པར་ཁྲེལ་དགོད་བྱེད། ཅོལ་ཆུང་གི་བསམ་ཚུལ་ཐོག་ནས་འགོ་ཚུགས་པའི་གསར་བཏོད་ཀྱི་བྱ་བ་མང་ཆེ་བ་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་གི་མེད་པས། མི་ཚོས་ཁྲེལ་དགོད་བྱས་པའང་ཧ་ལམ་འགྲིག་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་སྔོན་མི་ཚོས་ཅོལ་ཆུང་དུ་བརྩིས་ཏེ་ཁྲེལ་དགོད་བྱས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཁ་ཤས་ནི་ད་ཆ་དགེ་མཚན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གསར་བཏོད་དུ་གྱུར་ནས་ཁྲེལ་དགོད་བྱེད་མཁན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཧ་ཅང་དགའ་པོའི་ངང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པས། དོན་དངོས་སུ་གསར་གཏོད་པ་ཚོར་ཅོལ་ཆུང་ཞེས་སྨྲས་ཏེ་འཕྱ་དམོད་བྱེད་མཁན་དེ་ཅོལ་ཆུང་ཡིན་དང༌། གསར་གཏོད་པ་ཚོ་ཅོལ་ཆུང་ཡིན་བརྗོད་ཚོད་དཀའ་བ་ཞིག་རེད། གནད་འགག་འདི་གསལ་པོ་མཐོང་བའི་ཆེད་དུ་གཤམ་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་དང་ལེན་བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པའི་གསར་བཏོད་ཁག་ཅིག་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

       དེ་ཡང་དགེ་མཚན་དེ་ཙམ་མ་བྱུང་བའི་གསར་བཏོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་གཅིག་ནི་ ༡༨༤༠ ལོར་དབྱིན་ཡུལ་དུ་གསར་བཏོད་བྱས་པའི་ཞྭ་མོ་ཞིག་རེད། ཞྭ་མོ་དེ་ནི་དབྱིབས་རིང་ལ་སྒང་བུ་ལྟར་ཕུས་འགེངས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། གསར་གཏོད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི། མི་ཚོས་ཞྭ་མོ་དེ་གྱོན་ཚེ། རང་ཉིད་གཏིང་ཟབ་པའི་ཆུའི་ནང་དུ་ལྷུང་ནའང་ཆུའི་གཏིང་ལ་མ་བྱིང་བར་ཁ་ལ་འཕྱོ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ལ་དོན་དངོས་སུ་དེ་འདྲའི་ཕན་ནུས་ཀྱང་ལྡན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་གསར་བཏོད་དེར་མི་ཚོས་དགའ་མོས་གང་ཡང་བྱས་མེད། གསར་གཏོད་དེ་ཁྱད་མཚར་མི་འདུག་གམ།

རྨི་ལམ་ནང་གི་གཤོག་པ།

༅༅།། གྲོགས་པོ་ཆུང་ཆུང་ཚོ། སྐུ་ཁམས་བཟང༌། ང་ནི་ལྷ་བྱ་ཁྲུང་ཁྲུང་དཀར་མོ་ཞིག་ཡིན། ད་རེས་ངས་ཁྱེད་ཚོར། གནམ་གྲུའི་བྱུང་རིམ་མདོར་བསྡུས་ཤིག་བཤད་ཆོག ཁྱེད་རང་ཚོས་ནམ་རྒྱུན།
                                 བྱ་དེ་ཁྲུང་ཁྲུང་དཀར་མོ༌། །
                                 གཤོག་རྩལ་ང་ལ་གཡོར་དང། །
                                 ཐག་རིང་རྒྱང་ལ་མི་འགྲོ། །
                                 ལི་ཐང་བསྐོར་ནས་ལོག་ཡོང་། །ཞེས་གླུ་གཞས་གཏོང་གི་ཡོད་པ་བཞིན། གནའ་བོའི་འགྲོ་བ་མི་ཚོས་ང་ཚོ་དབྱར་དགུན་གཉིས་ལ་རང་གི་གནས་སྤོ་བའི་ཆེད་དུ། ལེ་དབར་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་བར་དུ་ཕར་འཕུར་ཚུར་འཕུར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ལ་ལྟ་བཞིན། རང་ཉིད་ཀྱང་ང་ཚོ་ནང་བཞིན་འཕུར་རྒྱུ་བྱུང་ན་དགའ་བ་ལ་ཨང་བསམ་གྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཉལ་བའི་རྨི་ལམ་དུའང་རང་ཉིད་འཕུར་འགྲོ་བ་རྨིས་ཀྱི་ཡོད།
              རྨི་ལམ་འདིས་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ། རང་ཉིད་ས་གཞི་ལས་གྱེས་ཏེ་འཕུར་ཐབས་ཀྱི་གསར་བཏོད་ཅིག་བྱེད་རྒྱུའི་བློ་ཁོག་སྐྱེས་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༧༨༣ ལོར་བློ་སྟོབས་ཅན་གྱི་ཕ་རན་སིའི་མི་གཉིས་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ཐོག་ནམ་མཁར་འཕུར་མཁན་གྱི་མི་ཨང་དང་པོ་དེ་ཆགས་པ་རེད། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་རླུང་ཚ་པོས་ཅ་དངོས་གང་ཞིག་ནམ་མཁར་ལྡིང་པར་བྱེད་ཐུབ་པའི་གནད་འགག་དེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། རང་ཉིད་སྒང་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བཏགས་པའི་སྒམ་གྱི་ནང་བསྡད་ཐོག ལྕགས་བུམ་ཞིག་གི་ནང་མེ་བླུགས་ཏེ་སྒང་བུའི་ནང་གི་རླུང་ཚ་པོ་བཟོ་བའི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་པ་རེད། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒང་བུ་དེ་ཉུང་མཐར་མཐོ་ཚད་ཕུ་ཊི་གསུམ་བརྒྱའི་སར་(མི་ཊར་ ༩༡)ལྡིང་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།
      སྒང་བུར་བརྟེན་ནས་འཕུར་ཐབས་བྱེད་པའི་བྱ་ཐབས་དེས། གནས་སྐབས་གཅིག་རིང་གནའ་བོའི་མིའི་རེ་འདུན་གྱི་རྨི་ལམ་མཛེས་པོ་དེ་དོན་དང་ལྡན་པ་བྱུང་ནའང༌། སྒང་བུ་ནི་རླུང་གི་རྒྱུ་ཕྱོགས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་འོག་ཁ་ཕྱོགས་ངེས་མེད་དུ་འགྲོ་བ་ལས་མིས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་སྟབས། གསར་གཏོད་པ་ཚོས་ང་ཚོ་བྱའི་རིགས་ལ་དཔེ་བལྟས་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྟངས་འཛིན་ཆ་ཚང་བྱེད་ཐུབ་པའི་འཕུར་ཆས་ཤིག་བཟོ་ཆེད་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་རེད།
          གྲོགས་པོ་ཆུང་ཆུང་ཚོ། ཁྱེད་ཚོས་ངའི་གཤོག་པར་གཅིག་གཟིགས་དང༌། ངའི་གཤོག་པ་གཉིས་ནི་གུག་དབྱིབས་ཅན་ཡིན་ཞིང༌། གུག་དབྱིབས་ཅན་གྱི་གཤོག་པ་འདིའི་འོག་ཏུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་ལས། ངོས་རྣམས་སུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་རྣམས་མགྱོགས་ཚད་མྱུར་བ་ཡོད་ཅིང༌། མྱུར་ཚད་མགྱོགས་པའི་རླུང་ལས་མྱུར་ཚད་དལ་བའི་རླུང་རྣམས་འདེགས་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད། དེར་བརྟེན་ངའི་གཤོག་པའི་འོག་གི་འདེགས་ཤུགས་ཆེ་བའི་རླུང་རྣམས་ཀྱིས་ངའི་ལུས་པོ་དགུང་དུ་འདེགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད།
           ཕྱི་ལོ་ ༡༧༩༩ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་བཟོ་སྐྲུན་ཆེ་མོ་བ་སྐུ་ཞབས་ འཇོར་ཇི༌ ཁེ་ལའི་(George Cayley)ཞེས་པ་ཞིག་གིས་གུག་དབྱིབས་ཅན་གྱི་གཤོག་པ་ཡོད་པའི་འཕུར་ཆས་ཤིག་བཟོས་པ་དེའི་མིང་ལ་ གྷེ་ལའི་ཌར་(Glider བོད་སྐད་དུ་ལྡིང་བྱེད་ཟེར། རླུང་ནང་ལྡིང་བས་སོ།།)ཟེར། དེ་མིན་འཇར་མན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་ཆེ་མོ་བ་མིང་ལ་ ཨོ་ཊི་ཁྲུ་ ལའི་ལིན་ཏལ་ (Otto Lilienthal)ཞེས་པ་དེས་ལོ་མང་རིང་ གྷེ་ལའི་ཌར་ ཚད་ལྡན་ཞིག་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་ཆེད་འབད་བརྩོན་བྱས་ཤིང༌། ཁོང་གིས་བཟོས་པའི་འཕུར་ཆས་དེ་ནི། གཤོག་པ་ཆེ་ལ་ཡང་བ་ཞིག་གི་དབུས་སུ་རང་གི་ལུས་པོ་དཔྱངས་ནས་ལུས་པོས་ཕར་རྒྱུ་ཚུར་རྒྱུ་བྱས་ཏེ་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན།
            ཨོ་ཊི་ཁྲུ་ ལའི་ལིན་ཏལ་ གྱི་འཕུར་ཆས་གསར་བཟོའི་ཆེད་ཚོད་ལྟ་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་དེ། ཨ་རིའི་བཟོ་སྐྲུན་ཆེ་མོ་བ་ ཨོག་ཊེབ༌ ཅ་ནུ་ཊི་ (Octave Chanute)ཞེས་པས་ཐོས་ཏེ། ཁོང་གིས་ ལའི་ལིན་ཏལ་ གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་གཤོག་པ་གཉིས་ཅན་གྱི་འཕུར་ཆས་ཤིག་ཏུ་ཡར་རྒྱས་བཏང་བ་དེ་འཕུར་ཐེངས་ཁ་ཤས་ནང་ལེགས་སྒྲུབ་ཡག་པོ་བྱུང་བ་རེད།
         

ཐོག་མར་མི་ཚོས་འཕུར་ཆས་བཟོ་སྐབས། ང་ཚོ་བྱ་དང་བྱིའུ་ཚོས་དེ་ནི་གླེན་རྟགས་དང་སྒྲུབ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད་སྙམ་ནས་ཁྲེལ་བགད་བྱེད་མྱོང་ནའང༌། མི་ཚོས་འབད་བརྩོན་རིམ་པར་བྱས་ཏེ་དངོས་སུ་འཕུར་ཐུབ་དུས། ང་ཚོ་བྱའི་རིགས་ཚང་མ་ཧང་ནག་པོ་སངས་བྱུང༌། དེ་བས་ཀྱང་ཧང་སངས་དགོས་པ་ཞིག་ནི༌། མི་ཚོས་གྲུབ་འབྲས་དེ་ཙམ་བྱུང་ནའང་ང་ཚོ་བྱའི་རིགས་ཀྱི་ཐག་རིང་གི་འཕུར་བསྐྱོད་ལ་ད་དུང་ཡང་དཔེ་ལྟ་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཚོས་ང་ཚོ་ཁྲུང་ཁྲུང་ནང་བཞིན་རྒྱང་ཐག་རིང་པོར་འཕུར་འདོད་ནའང་གོང་གསལ་འཕུར་ཆས་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱང་ཐག་རིང་པོར་འཕུར་ཐུབ་ཀྱི་མེད་སྟབས། ཐག་རིང་དུ་འཕུར་ཐུབ་པའི་འཕུར་ཆས་ཤིག་གསར་གཏོད་བྱེད་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་ནམ་ཡང་ལྷོད་མྱོང་མེད་པ་རེད།
         ༡༩༠༠ ལོར་མི་ཚོས་རྨི་ལམ་ནང་རྨིས་བཞིན་པའི་འཕུར་ཆས་དེ་དངོས་སུ་འབྱུང་འགོ་ཚུགས་པ་རེད། དེ་ཡང་ ཝིལ་སྦོར་ རག་ཊི་ དང༌། ཨོར་ཝི་ལི་ (Wilbur Wright & Orville)ཞེས་པའི་རྐང་འཁོར་བཟོ་མཁན་བུ་སྤུན་གཉིས་ཀྱིས་ བྱང་ཁ་རོ་ལི་ན་ ཡི་ ཡུལ་ ཀི་ཊིའི་ ཧག་ ཅེས་པའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་འཕུར་ཆས་ཤིག་ཚོད་ལྟ་བྱེད་འགོ་བཙུགས་ཤིང༌། དེ་ཡང་ཝིལ་སྦོར༌ རག་ཊིས་དེ་སྔོན་ནས་འཕུར་ཆས་ནམ་མཁར་འཕུར་སྐབས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཐོག་འབད་བརྩོན་བྱེད་མྱོང་ཡོད་པ་རེད།
         ཁོང་སྤུན་གཉིས་ཀྱིས་འགུལ་ཤུགས་ཅན་གྱི་གྷེ་ལའི་ཌར་རམ་གནམ་གྲུ་ཞིག་བཟོ་ཐབས་ཐོག་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ་གནམ་གྲུའི་གཤོག་པའི་དབྱིབས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ཚོད་ལྟ་བྱས་པ་མ་ཟད། སྐུད་འཁེལ་ཕང་ལོ་ལྟ་བུའི་རང་འཁོར་འབུད་འདེད་སྒྲོ་གཤོག་(Propeller)གིས་གནམ་གྲུའི་གཤོག་པར་ཕན་གྲོགས་སྣོན་མ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་ཤེས་ཏེ། འབུད་འདེད་སྒྲོ་གཤོག་སྐོར་བ་འཁོར་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་སྣུམ་སྤྱོད་འཕྲུལ་ཆས་ཤིག་ཀྱང་བཟོས་པ་རེད། དེ་ལྟར་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མིང་ལ་ ཕེ་ལའི་ཡར་(Flyer བོད་སྐད་དུ། འཕུར་བྱེད་དམ་འཕུར་མཁན་ཟེར།)ཞེས་པའི་གནམ་གྲུ་ཞིག་བཟོ་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད།
           ༡༩༠༣ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ པར་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་གནམ་གྲུ་དེ་ ཀི་ཊིའི་ ཧག་ ལ་འཁྱེར་ཏེ་དེར་ཕི་ཊི་ ༦༠ (མི་ཊར་༡༨)ཅན་གྱི་ལམ་ཞིག་བཟོས་པ་མ་ཟད། དེའི་ཐོག་འཁོར་ལོ་ཅན་གྱི་སྡིངས་ཆ་ཞིག་ཀྱང་གསར་བསྐྲུན་བྱས་ཏེ་གནམ་གྲུ་དེའི་ཐོག་བསྒྲིགས་མཐར། ཨོར་ཝི་ལིས་ གནམ་གྲུའི་གཤོག་
པ་འོག་མའི་ཐོག་ནར་སྟབས་སུ་བསྡད་དེ། འབུད་འདེད་སྒྲོ་གཤོག་གྱི་འུར་སྒྲའི་ཁྲོད་དུ་མཐོ་ཚད་ཕི་ཊི་བཅུའི་(མི་ཊར་ ༣ )མཁའ་དབྱིངས་སུ་འཕུར་བ་རེད། དེ་ནི་རང་གི་འགུལ་ཤུགས་འོག་ཐེངས་དང་པོར་མཁའ་དབྱིངས་སུ་འཕུར་བའི་གནམ་གྲུ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པ་མ་ཟད། འགྲོ་བ་མིའི་རྨི་ལམ་དོན་དངོས་སུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ཀྱང་རེད། ད་ཆ་མི་ཚོས་ཐད་འཕུར་གནམ་གྲུ་དང༌། འགྲུལ་སྐྱེལ་གནམ་གྲུ། དམག་སྤྱོད་གནམ་གྲུ་སོགས་གཅིག་ལས་གཅིག་ལེགས་པའི་གནམ་གྲུ་སྣ་ཚོགས་བཟོ་ཐུབ་ཡོད་ཀྱང༌། ངའི་སེམས་ནང༌། གནམ་གྲུ་ཡག་ཤོས་དེ་ནི་ད་དུང་ཡང་ང་ཚོ་བྱ་དང་བྱིའུ་རྣམས་ཡིན་བསམ་གྱི་འདུག རྒྱུ་མཚན་ནི་ང་ཚོ་གང་དུ་འཕུར་འདོད་ནའང་འཕུར་ཆོག་ཅིང༌། གང་དུ་འབབ་འདོད་ནའང་བབས་ཆོག་པ་ལས་ཁྱེད་ཚོ་མིས་བཟོས་པའི་གནམ་གྲུ་ནང་བཞིན་རྙོག་གྲ་གང་ཡང་མེད་པས་རེད། དེར་བརྟེན་ཧམ་པ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། ཁྱེད་ཚོའི་སྤོ་ལགས་ཀྱི་སྤོ་ལགས་ཚོའི་རྨི་ལམ་ནང་གི་གཤོག་པ་དེ་ད་དུང་ཡང་ཡོངས་སུ་བསྒྲུབ་ཐུབ་མེད་པས། ཁྱེད་ཚོ་དངོས་གནས་ང་ཚོ་ཁྲུང་ཁྲུང་ལྟར་འཕུར་འདོད་ཡོད་ན། བསམ་བློ་དེ་སྙིང་ལ་ཉར་ནས་རྨི་ལམ་མུ་མཐུད་ཐོངས་དང༌། ཉིན་གཅིག་ཁྱེད་ཚོས་ང་ཚོ་ནང་བཞིན་འཕུར་ཐུབ་པའི་གསར་གཏོད་ཅིག་བྱེད་ཐུབ་སྲིད༌།། །།

གལ་ཏེ་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ན།

༅༅།། གསར་གཏོད་པ་ཚོས། གལ་ཏེ་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ན། ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་དང་མཉམ་དུ་ཐོག་མར་ཉི་མོའི་རྨི་ལམ་གཏོང་བ་སྟེ། གལ་ཏེ་ང་བྱིའུ་ནང་བཞིན་འཕུར་རྒྱུ་བྱུང་ན། གལ་ཏེ་ངས་མཐོ་ཚད་ཕུ་ཊི་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒལ་བའི་ཁང་པ་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་ན། འདི་ལྟར་གསར་གཏོད་པས་ཉི་མོའི་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བའི་སྟོང་བསམ་གཏོང་མཚམས་མི་འཇོག་པའི་ཐོག རྨི་ལམ་དོན་དངོས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ཆེད་དུ་འབད་བརྩོན་བྱེད།
      ཐོག་མར་བསམ་གཞིགས་ལན་མང་དུ་བྱས་རྗེས་བསམ་ཚུལ་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་གསར་གཏོད་པ་ཚོས་དེ་ལམ་སེང་ཡི་གེར་འགོད་པ་མ་ཟད། བསམ་ཚུལ་དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཆེད་དུ་སློབ་སྦྱོང་དང་ཚོད་ལྟ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་རེད། དེ་ལྟར་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་སྐབས་རེ་ལེགས་གྲུབ་ཡོང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། མང་ཆེ་བ་ཕམ་ཉེས་སུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད། ཡིན་ནའང་གསར་གཏོད་པ་ཚོས་ནམ་ཡང་འབད་བརྩོན་བྱེད་མཚམས་འཇོག་གི་མེད། འདི་ལྟར་ངང་རྒྱུད་རིང་པོའི་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་བརྒྱུད། དཀའ་ངལ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཁྲོད་དུ་རླུང་རྟ་ཕྲན་བུ་ལ་བརྟེན་ཏེ་གསར་གཏོར་ཀྱི་ལྗོན་ཤིང་དེ་འཇིག་རྟེན་འདིར་འཁྲུངས་པ་ཡིན།། །།

དགོས་མཁོ་ནི་གསར་བཏོད་ཀྱི་ཡུམ་ཆེན་ཡིན།

 གནའ་བོའི་གཏམ་དཔེར། དགོས་མཁོ་ནི་གསར་བཏོད་ཀྱི་ཡུམ་ཆེན་ཡིན། ཞེས་གྲགས་པ་ལྟར། གསར་བཏོད་ཚང་མ་མི་སྒེར་རམ་སྤྱི་ཚོགས་གང་རུང་ལ་དཀའ་ངལ་ཞིག་འཕྲད་རྗེས། དཀའ་ངལ་དེ་སེལ་ཐབས་སུ་གསར་བཏོད་བྱེད་རྒྱུའི་དགོས་མཁོ་བྱུང་སྟེ་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ ཨཱ་རལ་ ཌིག་སོན་(Earle Dickson)གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༠ ལོར་བྱས་པའི་གསར་བཏོད་ཆུང་ཆུང་དེ་ནི་གླེང་རིན་ཆེ་བའི་དཔེ་མཚོན་ཡག་པོ་ཞིག་རེད།
                དེ་ཡང་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་གསར་པ་ཇོ་སེ་ཕིན་(Josephine)ཞེས་པ་དེ་ཁ་ལག་བཟོ་སྟངས་སྦྱོང་སྐབས། རྒྱུན་དུ་ལག་པར་འཚིག་སྐྱོན་བྱུང་བའམ་རྨས་སྐྱོན་ཡོང་གི་ཡོད། སྐབས་དེ་དུས་ཨཱ་རལ་ ཌིག་སོན་ནི་སྨན་པས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཀོ་ཡོལ་དང༌སེང་རས་ལས་གྲུབ་པའི་རྨ་རས་བཟོ་མཁན་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ཇོན་སོན་དང་ཇོན་སོན་ (Johnson & Johnson) ཞེས་པའི་ནང་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། ཁོང་གི་ཁྱིམ་ནང་གོང་གསལ་རྨ་རས་མང་པོ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཆོག་ཆོག་ཡོད། བྱས་ཙང་ཁོང་གིས་རང་གི་བཟའ་ཟླར་རྨས་སྐྱོན་ག་དུས་བྱུང་ནའང་བརྩེ་བ་ཆེན་པོའི་ངང༌། རྨས་སྐྱོན་བྱུང་སར་སེང་རས་ལས་གྲུབ་པའི་རྨ་ཁེབ་དང་ཀོ་ཡོལ་སྦྱོར་གྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་རྨ་ཁེབ་དེ་ཡང་ཡང་གོག་ཡོང་བ་མ་ཟད་སྦྱོར་སྐབས་ཀྱང་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོད། བྱས་ཙང་ཁོང་ལ། རྨ་ལ་རན་ཞིང༌། སྦྱར་ཆོག་ཆོག་ཡོད་པ། སྦྱར་ཟིན་རྗེས་གཙང་མ་དང་བརྟན་པོར་སྡོད་ཐུབ་པའི་སྟབས་བདེའི་རྨ་རས་ཤིག་བཟོ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་བྱུང༌། དེ་ནི་ང་ཚོས་གོང་དུ་གླེང་བའི་“དགོས་མཁོ་”ཞེས་པ་དེ་རེད།
              ཨཱ་རལ་ ཌིག་སོན་གྱིས་མནོ་བསམ་ཞིབ་ཕྲ་བཏང་རྗེས་ཁོང་ལ་རླབས་ཆེན་གྱི་རིག་པ་ཞིག་རྙེད་པ་རེད། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་སེང་རས་ལས་གྲུབ་པའི་རྨ་ཁེབ་དེ། ཀོ་ཡོལ་གྱི་དཀྱིལ་ངོས་སུ་སྦྱར་བར་བརྟེན། སྦྱར་ཆོག་ཆོག་གི་རྨ་རས་ཤིག་ལེགས་སྒྲུབ་བྱུང༌། འོན་ཀྱང་ཀོ་ཡོལ་ལ་སྦྱར་ཟིན་པའི་རྨ་ཁེབ་དེར་ཁེབ་གཞན་ཞིག་མེད་ན། རྨ་རས་དེར་ནད་འབུ་འཁོར་ཉེན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཀོ་ཡོལ་གྱི་སྦྱར་ཚི་ཡང་མགྱོགས་པོ་སྐམ་འགྲོ་བའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཙང༌། ཁོང་གིས་སྐྱར་དུ་རིག་པ་བཏོན་ནས། ཀོ་ཡོལ་གྱི་ཟུར་ངོས་སུ་ཀྲྀ་ཨོ་ལིན(crinoline)ཞེས་པའི་རྒྱུ་ཆ་ཞིག་གིས་ཁེབ་གཡོགས་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱས། ཁོང་གི་རིག་པ་དེ་ཏག་ཏག་ལམ་ལ་རྒྱུག་པ་སྟེ། རྨ་རས་གསར་པ་དེ་གསར་བཏོད་བྱས་ཟིན་རྗེས། ཁོང་གི་བཟའ་ཟླས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལག་པར་རྨ་བཟོ་སྐབས། བེད་སྤྱོད་བྱ་སླ་བའི་རྨ་རས་དེའི་ཁེབ་བཤུས་པ་དང་འབྲེལ་ལག་པའི་རྨ་ལ་ཏག་ཏག་སྦྱར་ཏེ། རང་གི་ཁྱོ་ག་ནི་མི་རིག་པ་ཅན་ཞིག་རེད་ཅེས་བསྔགས་བརྗོད་བྱས། 
           སྟབས་བདེའི་རྨ་རས་དེ་ནི་གཞན་གྱི་རོགས་རམ་མི་དགོས་པར། རྨས་མ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་ལ་སྦྱོར་ཐུབ་པའི་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ཡོད་སྟབས། ཨཱ་རལ་ ཌིག་སོན་ གྱི་ལས་རོགས་ཤིག་གིས་ཁོང་གི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་གསར་བཏོད་དེ། ཇོན་སོན་དང་ཇོན་སོན་ཞེས་པའི་བཟོ་གྲྭའི་འགན་འཛིན་ལ་སྟོན་དགོས་པའི་སྐུལ་སློང་བྱས་པ་བཞིན་མིག་སྟོན་བྱེད་སྐབས། བཟོ་གྲྭའི་འགན་འཛིན་ཚོས་ཀྱང་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱས་པ་མ་ཟད། ཁོང་གི་སྒེར་བཟོས་ཐོན་རྫས་དེར་ Band-Aid® Brand Adhesive Bandage ཞེས་པའི་མིང་གསར་པ་ཞིག་བཏགས་ཏེ་ཟོ་གྲྭ་དེ་ནས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས། དེ་ནི་ད་ལྟ་ང་ཚོས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་སྟབས་བདེའི་རྨ་རས་དེ་ཚོའི་གྲས་ཤིག་རེད།
          གྲོགས་པོ་ཆུང་ཆུང་ཚོ། ཁྱེད་རང་ཚོས་ལས་ཀའམ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སྐབས། སྟབས་བདེ་པོ་མེད་པའི་ཡོ་ཆས་གང་དང་གང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་དགོས་ཀྱི་འདུག ཡོ་ཆས་དེ་ཚོ་དེ་ལས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བདེ་བ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ་པའི་བསམ་ཚུལ་འབྱུང་གི་འདུག་གམ། འདུག་ན་ཁྱེད་ལ་གསར་བཏོད་ཀྱི་ཡུམ་ཆེན་“དགོས་མཁོ་”ཞེས་པ་དེ་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རང་གིས་རིག་པ་ཕྲན་བུ་བཏོན་ཏེ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དཀའ་བའི་དངོས་པའི་ཞིག བེད་སྤྱོད་བྱེད་བདེ་པོར་བསྒྱུར་ཐུབ་པའམ། ཡང་ན་ལས་ཆོད་ཆུང་བའི་བྱ་དངོས་གང་རུང་ཞིག ལས་ཆོད་ཆེན་པོ་ཡོང་བར་བསྒྱུར་ཐུབ་ན། ཁྱེད་རང་གསར་གཏོད་པར་འགྱུར་ངེས་ཡིན།། །། 

འདྲ་པར་གྱི་འགྲེལ་བཤད། གཡོན་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་པ་དེ་ཨཱ་རལ་ ཌིག་སོན་ཡིན། ན་གཞོན་དེ་གཉིས་ཨཱ་རལ་ཌིག་སོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གློག་བརྙན་འཁྲབ་མཁན་རེད།

འཇིག་རྟེན།

༄༅། །འཛིན་རིམ་སྔོན་མ་ཁག་གི་ནང་ཁྱེད་ཚོས་སའི་གོ་ལའི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཟིན་པར་བརྟེན། རྒྱུ་སྐར་གཞན་ཚོའི་ཐོག་ཡོད་མེད་ད་དུང་གསལ་ཆ་མེད་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་སའི་གོ་ལར་ཚང་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་རེད། དམིགས་བསལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ནི་རླུང་དང༌། ཆུ། ས། གཏེར་རྫས་སྣ་ཚོགས། དེ་བཞིན་གོ་ལ་འདི་ཉིད་ཚ་གྲང་གང་རུང་གི་མཐར་མ་ལྷུངས་པར་གནས་བྱེད་ཀྱི་ཉི་མའི་ནུས་པ་ལྡན་པ་བཅས་ཡིན། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་གི་སྲོག་ཆགས་དང་དེ་དག་གང་ལ་བརྟེན་པའི་ཟས་ཀྱི་འབྱུང་རྩ་ནི། གཙོ་བོ་གོང་གི་དམིགས་བསལ་ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ཡིན།


ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གོ་ལ་ནི་ཚེ་སྲོག་ཡོད་སའི་གོ་ལ་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་པ་ཤེས་མུས་རེད། སའི་གོ་ལ་ནི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་བརྒྱད་དང་མཉམ་དུ་ཉི་མར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། སློབ་ཚན་འདིའི་ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱུ་སྐར་འདི་དག་གི་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་ངེས་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ད་དུང་ཉི་མའི་མཐའ་འཁོར་དུ་འགྲོ་བསྐྱོད་བྱེད་པའི་བར་སྣང་གི་ཕུང་པོ་གཞན་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་རེད།


ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་ཅིང་ཟླ་བ་མེད་པའི་མཚན་མོ། ང་ཚོས་ནམ་མཁའ་རུ་གྲངས་ལས་འདས་པའི་སྐར་མ་མང་པོ་འོད་ཆེམ་ཆེམ་བྱེད་པ་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་དག་ཁོངས་ནས་ལ་ལ་ནི་བཀྲག་མདངས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཡང་ལ་ལ་ནི་མཐོང་བར་དཀའ། གནའ་བོའི་དུས་སུ་ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོ་མེད་པས། སྐར་མའི་རྒྱུ་ཕྱོགས་ལ་བལྟས་ནས་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོས་དུས་ཚོད་དང་རང་ཉིད་གར་སླེབས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་ཡོད། སྐར་མར་བརྟག་པའི་ཤེས་བྱ་ནི། འགྲུལ་པ་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་གྲུ་གཟིངས་སོགས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་བརྟག་པར་གལ་འགངས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཞིང༌། དེང་སྐབས་ང་ཚོས་སྐར་མ་རྣམས་དམིགས་ཡུལ་འདིའི་ཆེད་དུ་སྤྱོད་པ་ཉུང་ཡང༌། དེ་དག་སྐོར་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་ད་དུང་ཡང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། གང་ཡིན་ཟེར་ན། སྐར་མར་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པར་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་འདི་ཇི་ལྟར་ཆགས་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཅིང༌། འདི་ཚོའི་སྐོར་རྒྱས་པ་ཁྱེད་ཀྱིས་འཛིན་རིམ་གོང་མའི་སྐབས་སུ་ཤེས་ཐུབ།


སློབ་ཚན་འདི་སྦྱངས་པ་བརྒྱུད་ད་དུང་ཁྱེད་ཀྱིས་མཚན་མོའི་ནམ་མཁར་སྐར་མས་གྲུབ་པའི་བཟོ་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་པའི་སྐར་ཚོགས་ཀྱི་སྐོར་ཡང་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་འདྲའི་དབྱིབས་རིས་མང་པོར་རང་རང་གི་མངོན་ཚུལ་གཞིར་བྱས་ཏེ་མིང་དམིགས་བསལ་རེ་ཡང་བཏགས་ཡོད། ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མའི་བཀོད་རིས་འགར་དམིགས་བསལ་གྱི་མིང་བཏགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྟགས་(Zodiac signs)སྐོར་ཡང་གོ་ཐོས་བྱུང་ཡོད་ཤག་རེད། ཧིནྡིའི་སྐད་ཀྱི་རཱ་ཤི་(Rashi)ཞེས་པ་དེ་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ལ་འཇུག་ཅིང༌། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྟགས་སྐོར་ཁྱེད་ཀྱིས་འཛིན་རིམ་གོང་མའི་སྐབས་སུ་ཤེས་ཐུབ།


ཁྱེད་ཀྱིས་ཟླ་བ་ནི་སའི་གོ་ལར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་(Natural satellite)ཞིག་ཡིན་པ་མཁྱེན་གསལ་རེད། དེང་སྐབས་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་(Artificial satellite) མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་སའི་གོ་ལར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ཅིང༌། དེ་དག་ལ་སྤྱོད་སྒོ་མང་པོ་ཡོད་པ་དཔེར་ན། བརྙན་འཕྲིན་བརྒྱུད་གཏོང་དང༌། འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཁ་པར་དང་དྲྭ་རྒྱ་བརྒྱུད་ཆ་འཕྲིན་གཏོང་ཐུབ་པ་འདི་དག་བཅོས་མའི་འཁོར་སྐར་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་རེད། སློབ་ཚན་འདི་ལས་ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་ཚོའི་སྐོར་གྱི་གཞི་རྩའི་ཤེས་བྱ་འགའ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ།


༡་༡ མཚན་མོའི་ནམ་མཁའ།
ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་བཞིན། ཉིན་མོ་ང་ཚོས་ནམ་མཁའ་རུ་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི་ཉི་མ་གཅིག་པུ་ཡིན་ཡང༌། ཉི་མ་ནུབ་སྟེ་ས་རུབ་འཕྲལ་ནམ་མཁར་འོད་མདངས་ཆེམ་ཆེམ་གྱི་སྐར་མ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་གང་ངེས་རེད། སྐར་མ་ཚོའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ནས་བལྟ་སྐབས་འོད་ཆེམ་ཆེམ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། (དཔེ་རིས་ ༡་༡) ནམ་མཁའ་གཡའ་དག་དུས་དང༌། ལྷག་པར་ཆར་པ་བབས་རྗེས་ཁྱེད་ཀྱི་ཆུ་བུར་མིག་གིས་སྐར་མ་ ༣༠༠༠ སྐོར་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་བས་མང་བའི་སྐར་མ་མང་པོ་ཞིག་རྒྱང་ཤེལ་ལེགས་གྲས་ལ་བརྟེན་ན་མཐོང་ཐུབ།


ཟླ་བ་ནི་མཚན་མོ་ང་ཚོས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་མཐོང་ཐུབ་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན་ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མ་འདྲ་ཡང་འོད་མདངས་མི་འཚེར་བའི་དངོས་པོ་གཞན་ཡང་མཐོང་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་དག་ནི་ང་ཚོའི་སའི་གོ་ལ་དང་འདྲ་བར་ཉི་མར་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་མཚན་མོ་ནམ་མཁར་རྒྱུན་རིང་བལྟས་ན། སྐར་མདའ་(Shooting star)ཁ་ཤས་ཀྱང་མཐོང་སྲིད། དེ་ཡང་ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མ་ཞིག་གི་རྒྱབ་ངོས་ནས་བཀྲ་ཐིག་(འཁྱུག་འོད་Streak)ཡུན་ཐུང་རིང་འཕྲོ་བ་མཐོང་ཚེ། ཁྱེད་ཀྱིས་སྐར་མདའ་མཐོང་བ་ཡིན་སྲིད། ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱུ་སྐར་དང་སྐར་མདའི་སྐོར་ཚན་པ་རྗེས་མའི་ནང་ནས་ཤེས་ཐུབ། སྐར་མ་དང༌། ཉི་མ། ཟླ་བ། རྒྱུ་སྐར། སྐར་མདའ་རྣམས་ནི་ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་(Celestial bodies)རེད། ང་ཚོས་དེ་དག་རེ་རེའི་སྐོར་སྦྱོང་བར་བྱའོ།།


སྐར་མ།
སྐར་མ་ནི་འོད་དང་ཚ་དྲོད་བར་མ་ཆད་པར་འཕྲོ་བའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན། དེར་བརྟེན་ཉི་མ་ཡང་སྐར་མ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཉིད་སའི་གོ་ལ་དང་ཉེ་བའི་ཆ་ནས་སྐར་མ་གཞན་དང་བསྡུར་ན་ཆེན་པོར་སྣང་གི་ཡོད། སྐར་མ་གཞན་རྣམས་ང་ཚོ་དང་རྒྱང་ཐག་རིང་བའི་དབང་གིས་དེ་ཚོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མང་པོ་ཞིག་ཉི་མ་ལས་ཆེ་བ་ཡོད་ཀྱང་ང་ཚོར་ཁབ་རྩེ་ཙམ་ལས་མངོན་གྱི་མེད། ཁ་ཤས་ཀྱིས་མཚན་ལ་མ་གཏོགས་སྐར་མ་ནམ་མཁར་ཤར་གྱི་མེད་པར་བསམས་སྲིད་ཀྱང་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། ཉིན་མོ་སྐར་མ་མཐོང་མ་ཐུབ་པ་ནི་ཉི་མའི་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བས་རེད།


སྐར་མ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཧ་ཅང་རྒྱང་རིང་དུ་གནས་ཡོད་སྟབས། ཐ་ན་དེ་ཚོའི་འོད་སའི་གོ་ལར་སླེབས་པར་ཡང་ལོ་ངོ་ས་ཡ་མང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་སྐར་མའི་བར་ཐག་ནི་འོད་ལོ་(light year)ཡི་ལམ་ནས་འཇལ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་འོད་ལོ་གཅིག་ནི་འོད་ཀྱིས་སྐར་ཆ་གཅིག་ལ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་འབུམ་གསུམ་(༣༠༠ ༠༠༠)ཙམ་འགྲོ་ཐུབ་པའི་མགྱོགས་ཚད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལོ་གཅིག་རིང་བགྲོད་པའི་བར་ཐག་ལ་ཟེར། འོད་ལོ་ནི་བར་ཐག་གི་ཚད་གཞི་སྟེ། དེ་ནི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༠༠ ༠༠ X ༣༦༥ X ༢༤X ༦༠X ༦༠X ཆ་མཉམ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཡང་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༩ ༤༦༠ ༠༠༠ ༠༠༠ ༠༠༠ ཡང་ན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 9.46 X 1012 དང་མཚུངས་སོ།། སའི་གོ་ལ་དང་ཉི་མའི་བར་གྱི་བར་ཐག་རོབ་རྩིས་ནི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་དུང་ཕྱུར་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀ་ (༡༥༠ ༠༠༠ ༠༠༠) ཡིན་པས། ཉི་མ་ནས་སའི་གོ་ལར་འོད་འཕྲོ་བར་སྐར་མ་ ༨ དང་སྐར་ཆ་ ༢༠ ཙམ་འགོར་གྱི་ཡོད། ཚིག་གཞན་གྱིས་བཤད་ན། ཉི་མ་དང་སའི་གོ་ལའི་དབར་གྱི་བར་ཐག་ནི་འོད་སྐར་(Light minutes) ༨་༣ མ་ཟིན་ཙམ་རེད། ཉི་མའི་རྗེས་སུ་སའི་གོ་ལ་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་སྐར་མ་ནི་ཨལ་ཕ་ སན་ཆུ་རི་(Alpha Centuari)ཡིན་ཞིང་འོད་ལོ་ ༤་༣ ཙམ་གྱི་རྒྱང་ཐག་ཏུ་ཡོད།


ཉི་མ་ཚུད་པའི་སྐར་མ་ཚང་མས་བར་སྣང་གི་ཕུང་པོ་ཁ་ཤས་སམ། དེ་ལྟའི་ཕུང་ཚོགས་(Group of body)ལ་མྱུར་ཚད་མཐོ་པོས་བསྐོར་བགྲོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་སའི་གོ་ལ་ནས་བལྟ་སྐབས་སྐར་མ་གང་རུང་གཉིས་དབར་གྱི་བར་ཐག་ནི་དེ་ཚོའི་མྱུར་ཚད་མཐོ་པོ་ལྟར་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བ་མཐོང་གི་མེད། དེ་ནི་སྐར་མ་རྣམས་ང་ཚོ་དང་བར་ཐག་ཆེས་རིང་བར་བརྟེན་དེ་ཚོའི་བར་ཐག་གི་འགྱུར་བ་དེ་ལོ་ངོ་ཁ་ཤས་སམ་ཐ་ན་མི་ཚེའི་རིང་ལའང་ང་ཚོའི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་གྱི་མེད།

དཔེ་རིས་ ༡་༢ སྐར་མ་བརྟན་པ་ནི་སའི་གོ་ལ་འཁོར་བགྲོད་ཀྱི་རྟོག་བཏགས་སྲོག་ཤིང་གི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པ།

སྐར་མ་ནི་ཤར་ནས་ནུབ་ཏུ་བགྲོད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཞིང༌། འདི་ནི་སའི་གོ་ལས་རྟོག་བཏགས་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་(Imaginary axis)ཞིག་ལྟེ་བར་བཟུང་སྟེ་ནུབ་ནས་ཤར་ཏུ་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་པས་ཡིན། ཡིན་ནའང་སྐར་མ་གཅིག་འགུལ་བསྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་གི་ཡོད། སྐར་མ་དེ་ནི་བྱང་ངོས་སུ་ཡོད་ཅིང་མིང་ལ་སྐར་མ་བརྟན་པ་(Pole Star)ཟེར། སྐར་མ་བརྟན་པ་ནི་གནའ་བོའི་དུས་སུ་འགྲུལ་པ་ཚོར་ཆ་རྒྱུས་ཟབ་མོ་ཡོད་པའི་མཚན་མོ་ཕྱོགས་མཚམས་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་སྐར་མ་ཞིག་རེད།