བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་གལ་གནད་དང་གནས་བབས།

(གཤམ་དུ་བཀོད་པ་དེ་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་རྒྱ་གར་དྷ་སའི་ཉེ་འདབས་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་སློབ་ཏུ་ཡིག་སྒྱུར་སྐོར་ལ་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་འཚོགས་པའི་སྐབས་ཕྲན་མགྲོན་འབོད་ལྟར་གཏམ་བཤད་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ཚོགས་འདུ་གོ་སྒྲིག་པས་སྒྲ་ཕབ་བྱས་འདུག་པར། ཞུ་བཅོས་ཕྲན་བུ་ཞུས་ཏེ་འདིར་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན། གཏམ་བཤད་འདི་ཉིད་ཚོགས་འདུ་གོ་སྒྲིག་པས་དེབ་གཟུགས་པར་སྐྲུན་བྱས་ཟིན་པའི་ཁོངས་སུ་ཡོད།)

༄༅།། ད་རེས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་གོ་སྒྲིག་གནང་མཁན་དང་འབྲེལ་ཡོད་མཐུན་འགྱུར་གནང་མཁན་ཚང་མར། དེ་རིང་ང་ལ་གཏམ་བཤད་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་དང་སྦྲགས། དུས་ཚོད་ཞེ་དྲག་མེད་ཙང་གཏམ་རྙོག་མང་པོ་མི་དགོས་པར་ངས་དོན་དག་རང་གི་སྟེང་ལ་བབས་ནས་བཤད་ཀྱི་ཡིན།

དེ་རིང་གི་བརྗོད་གཞི་དེ། ང་རང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་། ཡིག་སྒྱུར་གྱི་གལ་གནད་དང་། ད་ལྟ་གནས་བབས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་སླེབས་ཡོད་མེད་སྐོར་རེད། དེའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གང་ཙམ་བྱས་ནས་སྐད་ཆ་བཤད་དགོས་པ་ཞིག་རེད་དེ། ལས་བྲེལ་དབང་གིས་ངས་ཞིབ་འཇུག་ཞིབ་ཚགས་བྱེད་ཁོམ་མ་བྱུང་། བྱས་ཙང་། གཤམ་དུ་ཞུ་རྒྱུའི་དོན་དག་ཚང་མ་རགས་ཟིན་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། རྣམ་པ་ཚོས་དགོངས་པའི་དཔྱད་གཞིར་འཛིན་རྒྱུ་ལས། དཔྱད་པ་མཐར་སོན་པའི་མཐའ་བསྡོམས་སུ་མ་བརྩི་རོགས།

བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་། ཡིག་སྒྱུར་གལ་ཆེ་སྟངས་དེ། འོས་འགན་གྱི་ཆ་ནས་དང་། རང་དབང་གི་ཁོར་ཡུག་ཆ་ནས། སྐད་ཡིག་དང་འགྲུལ་བཞུད་ཀྱི་ཆ་ནས། གཞིས་ལུས་བོད་མིའི་རེ་བཅོལ་གྱི་ཆ་ནས། བོད་ཀྱི་ཕུགས་འདུན་གྱི་ཆ་ནས། མི་ཆའི་ཆ་ནས་བཅས་ཕྱོགས་ཁ་ཤས་ནས་ཞུ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

འོས་འགན་གྱི་ཆ་ནས་ཞུས་ན། ང་རང་ཚོ་ཆེ་ས་ནས་བཤད་ན་འགྲོ་བ་མི་རེད། མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཚང་མ་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་རེད། རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཤེས་རིག་དེ་ཚོ་རྒྱུན་འཛིན་དང་མཉམ་སྤྱོད། ཕན་ཚུན་སྤེལ་རེས་བྱ་རྒྱུའི་འགན་དེ་ང་རང་ཚོར་རང་ཆས་སུ་ཡོད་རེད། ང་རང་ཚོ་བོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བཤད་ན། བོད་པ་ཚང་མར་སོ་སོའི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་རྒྱུན་འཛིན་དང་མཉམ་སྤྱོད། གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་བའི་འོས་འགན་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུན་འཛིན་དང་མཉམ་སྤྱོད། སྤེལ་རེས། གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་ཀ་དེ་གཙོ་གནད་ཅིག་རེད། གལ་ཏེ་འགྱུར་རམ་ལོ་ཙཱའི་ལས་ཀ་འདི་མེད་ན། སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་མི་འདྲ་བའི་མི་རིགས་དང་མི་རིགས་ཕན་ཚུན་བར་དུ་ལེགས་ཆ་སྤེལ་ལེན་དེ་ཚོ་ཡོང་ཐབས་མེད་པ་རེད་ལ། མི་རིགས་སོ་སོའི་རིག་གཞུང་རྒྱུན་འཛིན་དང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་ཡང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། ལྷག་པར་ང་རང་ཚོའི་མི་རིགས་འདི་གནས་དང་མི་གནས་གཙོ་བོ་ང་རང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན་ལ་ཐུག་བསྡད་ཡོད། ང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་མུ་མཐུད་གསོན་གནས་ཐུབ་མིན་དེ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་བེད་སྤྱོད་ཡོད་མེད་ལ་རག་ལས་ཡོད། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སའི་ཁྱབ་ཁོངས་ག་ཚོད་ཙམ་ཡོད་མེད་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད། དེར་བརྟེན་ང་ཚོའི་སྐད་ཡིག་ནང་དེང་རབས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་དེ་ཚོ་བསྒྱུར་ནས་བེད་སྤྱོད་ཡོད་པ་བཟོ་དགོས་པ་དེ་འགག་རྩ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་རེད། མདོར་ན་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་ཀ་འདི་མིའི་རིགས་ཧྲིལ་པོའི་ཕན་བདེ་དང་འབྲེལ་བསྡད་ཡོད་རེད་ལ། ང་རང་ཚོ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་གནས་དང་འབྲེལ་བསྡད་ཡོད་རེད།

མ་འགྲིམས་པའི་ལམ།

The Road Not Taken

By Robert Frost རོ་བྷར་ཊི་ ཧྥོ་རོ་སེ་ཊིས་བརྩམས།
Translated by Chung Tsering  ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར།
 
Two roads diverged in a yellow wood
And sorry I could not travel both
And be one traveler, long I stood
And looked down one as far as I could
To where it bent in the undergrowth;
སེར་མདོག་ནགས་ནང་ལམ་ཁ་གཉིས་སུ་གྱེས།།
འགྲུལ་མི་གཅིག་གིས་གཉིས་ཀ་ཡོང་མིན་འགྱོད།།
ཡུན་རིང་བསྒྲེངས་བཞིན་ཐག་རིང་གཞོལ་མཚམས་ཀྱི།།
ལམ་མཐའི་ཕྱོགས་དེར་ཁོ་བོས་ཅི་ཐུབ་ཅེར།།

Then took the other, as just as fair
And having perhaps the better claim,
Because it was grassy and wanted wear;
Though as for that, the passing there
Had worn them really about the same,

ཞོ་འཚོང་མཁན།།

The Curd Seller

མ་སེ་ཐི་ ཝན་ཀ་ཐེ་ས་ ཨི་ཡན་གྷར་(Maasthi Venkatesa Iyengar)གྱིས་བརྩམས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར།

༈ མན་གྷམ་མ་ཡིས་ང་ཚོའི་ཁྱིམ་ལ་འཆར་ཅན་དུ་ཞོ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ་ལོ་ཤས་འགྲོ་ཡི་ཡོད། ང་ཚོའི་བར་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་དེ་ནི་བྷེང་ལོང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་རེད། ས་གནས་

གཞན་དུ་ཞོ་འཚོང་མཁན་གྱིས་ཁྱེད་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་ཞོ་རྣམས་ཉིན་ནས་ཉིན་བསྟུད་དེ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་པ་དང༌། དེའི་རིན་འབབ་རྣམས་ཟླ་མཇུག་ལ་ལེན་པ་རེད། འདིར་མཁོ་སྤྲོད་དང་རིན་འབབ་རྩིས་རྒྱག་གཉིས་ཉིན་གཅིག་ལ་བྱེད་པའི་ཐོག ཁྱེད་རང་གིས་ཉིན་ལྟར་ངེས་པར་དུ་ཞོ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཉོ་དགོས་པའི་འཆིང་རྒྱ་དེ་མེད། མན་གྷམ་མ་ང་ཚོའི་སྡོད་ཁུལ་ནས་ག་དུས་སོང་ནའང་། ང་ཚོར་མོ་རང་གི་ཞོ་རྩེ་གྲ་དེ་དགོས་མིན་འདྲི་ཡི་རེད། ང་ཚོར་དགོས་མཁོ་ཡོད་ན་ཉོས་ཏེ་སྐབས་དེའི་ཡུལ་ཐང་ངམ། ཡང་ན་གོང་ཚད་འཕར་ཆག་མཐའ་མ་དེ་གཞི་བཟུང་རིན་པ་ཉིན་དེ་རང་ངམ་དེའི་ཕྱི་ཉིན་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།

བརྟན་སྐྱོད།

རྩོམ་ཡིག་འདི་ཕྲུ་གུ་ཚོའི་ཆེད་དུ་ལོ་བཅུ་གྲངས་གོང་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་རིང་བཟོ་བཅོས་ཕྲན་བུ་བྱས་ཡོད།

༄༅།། ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སྔོན་དུ་མི་རྣམས་སྣུམ་འཁོར་ནང་སྐྱོད་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་མེད་སྐོར་ལ་ཁྱེད་ཀྱིས་བསམ་གཞིགས་གནང་མྱོང་ངམ། དེ་དུས་སྣུམ་འཁོར་ནང་འཛུལ་དེ་སྐྱོད་སྐབས་མི་ཚོར་སྤྲོ་སྣང་གསར་པ་ཞིག་འབྱུང་གི་ཡོད་ལ། དེ་དང་མཉམ་དུ་ཞེད་སྣང་ཡང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་དུས་ལམ་ཁ་མང་ཆེ་བ་ཁོད་མི་སྙོམ་ཞིང་གུ་དོག་པོ་ཡིན་ལ་སྟེགས་ཆིངས་(Seat belt)མེད་སྟབས། ལམ་ངན་རེ་ཐུག་པ་དང་སྣུམ་འཁོར་གྱི་འཁྲུག་ཧ་ཅང་ཆེ་བས་རྐུབ་སྟེགས་ཐོག་སྡོད་རྒྱུའང་ལས་སླ་པོ་ཞིག་མིན།
           དེ་དུས་སྣུམ་འཁོར་གྱི་ཁ་འགོག་བྱེད་(Brake)ཀྱང་དེང་དུས་ནང་བཞིན་ཡག་པོ་མེད་ལ། རླུང་འགོག་ཤེལ་སྒོར་(Windshields)འཕྱིས་བྱེད་(Wiper)མེད་སྟབས་གངས་དང་ཆར་པ་བབས་སྐབས་ཁ་ལོ་བར་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད། དེ་དུས་བརྟན་ཆ་ཅན་གྱི་ཤེལ་སྒོ་(Safety glass)དང༌། རླུང་ཕད་(Airbag)མེད་སྟབས་འགྲིམ་འགྲུལ་ལས་འཛོལ་ཆུང་ངུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཁ་ལོ་བ་དང༌། འགྲུལ་མི་ཚོར་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བཟོ་ཡི་ཡོད།

རྟ་སྤྱོད་མཁན་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག

༅༅།། ང་ཡི་མིང་ལ་རྟ་ཕོ་རླུང་གཤོག་རྐྱང་པོ་ཟེར། ངའི་ཕ་མའི་ཕ་མ་ཚོར་ཐེར་ཀ་འདྲུད་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་ཤིན་ཏུ་མང་ཡོད་ཅིང༌། དུས་དེར་མི་ཚང་མས་ཁོང་ཚོ་གལ་ཆེན་པོར་འཛིན་གྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང༌། ང་ལ་མཚོན་ན་དངོས་གནས་ཁག་པོ་འདུག “རྟ་འདྲུད་འཁོར་ལོ་”རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ད་ཆ་“རྟ་མེད་འཁོར་ལོ་“སྟེ

མི་ཚོས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་དུ་རྟ་བེད་སྤྱོད་བྱས་སྟབས། རྒྱུན་རིང་བེད་སྤྱོད་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ཡག་པོ་ཞིག་དོར་ཏེ་རང་འགུལ་འཕྲུལ་འཁོར་ལྟ་བུའི་ཅ་དངོས་ཁྱད་མཚར་དག་ལ་ལམ་སེང་དགའ་པོ་བྱས་མེད་པ་ནི་ཨ་ཅང་ཅང༌།

ཕྱི་ལོ་ ༡༧༦༩ ལོར་ཕ་རན་སིའི་མི་མིང་ལ་ ནི་ཁོ་ལསེ་ ཇོ་སེཧཕ་ ཁུག་ནོ་ཊི(Nicolas-Joseph Cugnot)ཞེས་པ་དེས་ལམ་བརྒྱུད་སྐྱེལ་འདྲེན་འཁོར་ལོ(Road vehicle)ཐོག་མ་དེ་བསྐྲུན་པ་རེད། དེ་ནི་དུད་འགྲོས་འདྲུད་མི་དགོས་པའི་སྐྱེལ་འདྲེན་འཁོར་ལོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་རླངས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། དེའི་གོང་དུ་སུས་ཀྱང་རང་གི་ནུས་པས་འགྲོ་ཐུབ་པའི་སྐྱེལ་འཁོར་ཞིག་མཐོང་མྱོང་མེད་པ་རེད།

རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དྲུག་པས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་སྤྱི་མོས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཨོ་ཊ་ཝའི་བསྒྲགས་གཏམ།

༅༅།། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ནས་ ༢༩ བར་ཁེ་ཎ་ཌའི་གྲོང་ཁྱེར་ཨོ་ཊ་ཝར་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དྲུག་པ་སྐོང་ཚོགས་བྱས་ཤིང་། ཚོགས་ཐོག་ཏུ་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཕེབས་ཏེ་བཀའ་སློབ་སྩལ། ཚོགས་འདུའི་ཉིན་མཐའ་མར་ཚོགས་བཅར་བ་ཡོངས་ཀྱིས་གཤམ་གསལ་སྤྱི་མོས་བསྒྲགས་གཏམ་གཏན་འབེབས་གནང་སྟེ། བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ཐད་མུ་མཐུད་དེ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་རེད།

གང་གི་ཕྱིར།
ངེད་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དྲུག་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཡུལ་ཁེ་ཎ་ཌའི་རྒྱལ་ས་ཨོ་ཊ་ཝར་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ནས་ ༢༩ བར་ལྷན་འཛོམས་ཀྱིས་དེ་སྔ་གྲོང་ཁྱེར་ལྡི་ལི་དང༌། ཝིལ་ནིའུས། ཝ་ཤིང་ཀྲོན་ཌི་སི། ཨེ་དྲིན་སྦག རོམ་བཅས་སུ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་ཆེན་ལྔའི་གྲུབ་དོན་དང་ཆོད་དོན། དེ་དག་གི་རྗེས་འབྲེལ་བྱེད་སྒོ་ལས་རིམ་དང་གྲུབ་འབྲས་ཁག་ལ་བསྐྱར་བལྟ་ཞུས་པ་དང།

བོད་ནང་གི་ཚབས་ཆེའི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་དང་རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བོད་ཐོག་བཟུང་བའི་སྲིད་བྱུས་ཐོག་བསྐྱར་ཞིབ་ཞུས་པ།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ཟླ་ ༡༡ ནང་རྒྱལ་ས་རོམ་(Rome)དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་ཆེན་འཚོགས་པ་ནས་བཟུང་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་བར་གྱི་འབྲེལ་མོལ་ལ་ཡར་རྒྱས་མདུན་སྐྱོད་མེད་པར་བློ་ཕམ་བྱུང་བ།

བོད་མིའི་རིག་གཞུང༌དང་སྐད་ཡིག སེམས་དོན་རིག་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་བཅས་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་རླབས་ཆེན་གྱི་རིན་ཐང་ཡོད་པར་ངེས་པ་བསྐྱར་བརྙེད་བྱུང་བ།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་འོག་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ནང་མང་གཙོ་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་བརྒྱུད་རིམ་གནད་ཆེ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་དང་། ལྷག་པར་ཉེ་ཆར་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་གང་གི་ཆབ་སྲིད་སྐུ་དབང་ཡོངས་རྫོགས་མི་མང་གིས་འོས་འདེམས་ཞུས་པའི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་དང། བོད་མིའི་མངོན་འདོད་མཚོན་པའི་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འགོ་འཁྲིད་རྣམ་པར་རྩིས་སྤྲོད་གནང་བར་ཆེ་བསྟོད་ངོས་འཛིན་ཞུས་པ།

རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་དང་བོད་མི་མང་བར་གྱི་དཀའ་རྙོག་གྲོས་མོལ་གྱི་ལམ་ནས་སེལ་བར་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ནུས་པ་ནི་ད་དུང་ཡང་མུ་མཐུད་མེད་ཐབས་མེད་པ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་ངེས་བརྙེད་བྱུང་བ།

དེ་ཕྱིར་ང་ཚོས། བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་འདི་ཉིད་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་འགོ་ཁྲིད་དང་། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གམ་གང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དང་མང་གཙོའི་ལམ་ནས་འོས་འདེམས་བྱུང་བའི་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འགོ་འཁྲིད་རྣམ་པའི་དབར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་དང་དོན་ཕན་ལྡན་པའི་གྲོས་མོལ་གྱི་ལམ་ནས་སེལ་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་བསྐྱར་དུ་ནན་བཤད་བྱ་རྒྱུ་དང་།

རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས། བོད་ནང་བོད་མིའི་མངོན་འདོད་དང་རྩ་བ་ནས་མི་མཐུན་པའི་སྲིད་བྱུས་གསར་པ་བཙན་འགེལ་བྱེད་པས་མཚོན་ཕྱོགས་གཅིག་རྐྱང་པའི་ཁེ་ཕན་ཆེད་བྱ་སྤྱོད་རྩོམ་བཞིན་པ་དེས། བོད་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་སེལ་མི་ནུས་པའི་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་གསལ་སྟོན་བྱ་རྒྱུ།

སྔ་ལོ་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་དང་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་འཐུས་འོས་བསྡུའི་ལས་དོན་ཁག རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་འབྲེལ་མཐུད་ཁང་(INPAT)གི་འོས་བསྡུ་བལྟ་རྟོག་ཚོགས་ཆུང་གི་གཟིགས་ཞིབ་འོག་གནང་སྟེ་ཚོགས་ཆུང་དེས་སྙན་ཐོ་ཡང་བཏོན་ཡོད་པ་ལྟར། འོས་བསྡུའི་ལས་དོན་ཁག་རང་དབང་དང་དྲང་བདེན་གྱི་ལམ་ནས་གནང་བར་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ།

རྒྱ་རིགས་མི་མང་ནང་མང་གཙོའི་འཕོ་འགྱུར་གྱི་ལས་འགུལ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་འདོན་གནང་མཛད་པའི་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་ལ་རྒྱ་རིགས་མང་ཚོགས་ཁྲོད་གོ་རྟོགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པར་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཡོད།

ཉེ་ཆར་ཨ་རབ་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་དང༌། བྷར་མ་སོགས་ནང་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་མང་པོས་བདེན་དཔང་བྱས་པ་ལྟར། མང་གཙོའི་རང་དབང་གི་དགོས་འདུན་ནི་འགོག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དྲན་བསྐུལ་ཞུ་རྒྱུ།

གནས་ཚུལ་ཁྱབ་སྤེལ་གྱི་རང་དབང་དང༌། དྲ་རྒྱས་མཚོན་པའི་གློག་རྡུལ་ཆ་འཕྲིན་གྱི་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ལ་བཀག་རྒྱ་མེད་དགོས་པ་ནི། མང་གཙོའི་ལས་འགུལ་ལམ་ལྷོངས་ཡོང་བའི་གནད་ཆེའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་།

རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས། བོད་ནང་མུ་མཐུད་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བརྡལ་བཤིག་ཚབས་ཆེན་བཏང་བ་དང་། བོད་མིའི་ཞི་བའི་ངོ་རྒོལ་ལ་དྲག་གནོན་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་བཞིན་པར་བློ་འཚབ་བྱུང་།

རྒྱ་ནག་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་ཚོས། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་རྨ་འབྱིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་རིག་གཞུང་དང༌། སྐད་ཡིག། གོམས་སྲོལ། འཚོ་ཐབས། སྲོལ་རྒྱུན་སོགས་ཚུད་པའི་བོད་མིའི་ངོ་བོ་མཚོན་པའི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ཁག་ལ་གཏོར་སྐྱོན་དང་བཙན་གནོན་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་དེ་དག་རྒྱུན་འཛིན་དང་གོང་སྤེལ་གྱི་ལས་དོན་ཉམས་དམས་སུ་བཏང་སྟེ། རིག་གཞུང་རྩ་མེད་ཀྱི་བསམ་སྦྱོར་མཚོན་པའི་སྲིད་བྱུས་དང་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱས་པར་མུ་མཐུད་དེ་སེམས་འཚབ་ཆེན་པོ་བྱུང་།

རྒྱ་གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་ལ་ངོ་རྒོལ་དང༌། བོད་ནང་རང་དབང་བསྐྱར་གསོ། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་བོད་ལ་གདན་ཞུ་བཅས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བོད་མི་ཕོན་ཆེས་རང་སྲེག་བྱས་པར་སེམས་སྡུག་དང་ཡིད་འགུལ་ཆེན་པོ་ཐེབས།

བསམ་ཚུལ་གསར་པ་འདེབས་པ།

༅༅།། བསམ་ཚུལ་ནི་གཟུགས་མེད་ཅིག་ཡིན་པས། དེ་བཏབ་སྟེ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ཡོད་སྲིད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་སྐྱེ་དངོས་གང་ཞིག་བཏབ་པ་རྣམས་དོན་དུ་སྐྱེ་དངོས་དེ་ལས་འབྲས་བུ་ཞིག་འབྱུང་བར་རེ་བའི་བསམ་པ་ཞིག་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་བཏབ་པ་ཡིན་པས། བསམ་ཚུལ་བཏབ་པ་དང་འདྲ། ད་ལྟ་གསར་བཏོད་པ་ཚོས་བསམ་ཚུལ་གསར་པ་འགའ་ཞིག་འདེབས་བཞིན་ཡོད་ལ། དེས་འགྲོ་བ་མིའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འགའ་ཞིག་སེལ་ཐུབ་སྲིད། ཡིད་མ་ཆེས་མུ་མཐུད་བཀླག་པར་མཛོད།

ས།

༅༅།། ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་བཞིན་སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་པགས་ནི་ས་ལས་གྲུབ་ཅིང༌། དེའི་མཐུག་ཚད་ལ་མི་ལི་མི་ཊར་ཁ་ཤས་ནས་མི་ཊར་གསུམ་བཞི་བར་བཅས་སྲབ་མཐུག་སྣ་ཚོགས་ཡོད། སྤྱི་ཡོངས་ནས་བཤད་ན་དེའི་གྲུབ་ཆར་ཧ་ཅང་ཞིབ་པའི་རྡོ་དང་སྔོ་ལུད།(Humus) རླུང༌། ཆུ་བཅས་ཡོད། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཚེ་སྲོག་འཚོ་གནས་ཐུབ་པར་ས་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་སྟེ། སྐྱེ་དངོས་འཚར་སྐྱེད་ཡོང་བར་ས་དགོས་ལ། སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་དང་ཆུ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་ས་ཡིན།

 

       ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གོ་ལ་དང་དེའི་ཐོག་གི་ཚེ་སྲོག་གི་སྐོར་འཛིན་རིམ་སྔོན་མ་ཁག་གི་ནང་སྦྱངས་ཟིན་པ་རེད། སློབ་ཚན་འདིའི་ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གྲུབ་ཚུལ་དང་གྲུབ་ཆ། སའི་ཆགས་རིམ། མི་དང་སྲོག་ཆགས། སྐྱེ་དངོས་བཅས་པར་ས་གལ་གནད་ཆེ་ཚུལ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། དེ་བཞིན་ས་རུད་དང་ས་བཅུད་ཉམས་རྐྱེན་དང་འགོག་ཐབས་བཅས་པའི་སྐོར་ཡང་འཆད་རྒྱུ་ཡིན།།

༡ ས་གྲུབ་ཚུལ།

            ཁྱེད་ཀྱིས་ས་གྲུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཚོད་དཔག་ཐུབ་པ་འདུག་གམ། ས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྒྲུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་སྲོག་ཆགས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཚུལ་དང་འདྲ་བར་སྤྲོ་བ་འཕེལ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། སའི་ཆགས་རིམ་དེ་གའི་འོག་ཏུ་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པའི་རྡོའི་ངོས་ཡོད་ཅིང༌། སྔ་མོ་ས་ཡོམ་ལྟ་བུའི་དྲག་འགུལ་རང་བཞིན་གྱི་རང་བྱུང་གནས་ཚུལ་མང་པོ་བྱུང་བར་བརྟེན་རྡོ་ཆེན་འདི་རིགས་དུམ་བུ་ཆུང་ངུ་མང་པོར་གས་ཆག་ཕྱིན་ཞིང༌། འདི་ལྟར་རང་བྱུང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྡོ་དང་དེ་མིན་གྱི་དངོས་པོ་མང་པོ་དུམ་བུ་ཆུང་ངུར་གས་ཆག་སོང་བ་ལས་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་ངོས་ཀྱི་སའི་ཆགས་རིམ་དེ་གྲུབ་འགོ་ཚུགས། ཆག་ཧྲུག་འདི་དག་ཀྱང་ཆར་པ་དང༌། གངས། རླུང་འཚུབ། འཁྱགས་རོམ། རྒྱུག་ཆུ་བཅས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མུ་མཐུད་ཇེ་ཞིབ་ཏུ་འགྲོ། དེ་ལྟར་རྡོ་ཞིབ་རྣམས་སར་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཕྱེ་མ་ཧ་ཅང་ཞིབ་མོར་གྱུར་པར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད།

འདྲ་མཉམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆིག་སྒྲིལ་འཚོལ་བ།

༸གོང་ས་མཆོག་གི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་མོལ་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་གནང་བ། 

ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་དབྱིན་ཡིག་ནས་བསྒྱུར།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིན་ཀྲོན་གྱི་བྷོ་རུ་ཀིན་སེ་(Brookings)སློབ་ཁང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་དབར་གྱི་མིག་སྔའི་འབྲེལ་མོལ་གནས་སྟངས་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་གསལ་བཤད་གནང་བ་རེད།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་དབར་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་བཟུང་ད་ཕན་འབྲེལ་མོལ་ཐེངས་ལྔ་གནང་ཟིན་པ་དང༌། རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་གསལ་བཤད་གནང་སྐབས་འབྲེལ་མོལ་འདི་དག་འཕེལ་རིམ་པ་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་པའི་སྐོར་གསུངས་པ་སྟེ་“གཞི་རྩའི་མི་མཐུན་པ་རྣམས་གནས་སའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ལངས་ཕྱོགས་ཐད་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀར་ཤེས་རྟོགས་སྔར་བས་ཟབ་པ་བྱུང་”ཞེས་གསུངས་ཡོད།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་དབར་གྱི་མིག་སྔའི་འབྲེལ་མོལ་གྱི་གནས་སྟངས།

ཇོན་ཨལ་ ཐོ་རན་ཊོན་རྒྱ་ནག་ལྟེ་གནས་ཁང་(The John L. Thornton China Center)དང༌། བྷུ་རུ་ཀིན་སེ་སློབ་ཁང་གི་ཨེ་ཤ་ཡའི་བྱང་ཤར་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གིས་ཕྲན་ལ་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་དབར་གྱི་ད་ལྟའི་འབྲེལ་མོལ་གནས་སྟངས་སྐོར་གླེང་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་བཟུང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱིས་འབྲེལ་མོལ་ཐེངས་ལྔ་བྱས་ཟིན་ཏེ། བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་མང་གི་འབྱུང་འགྱུར་ཐད་གཉིས་མོས་བྱ་ཐུབ་པའི་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སླེབས་པར་དགོས་མཁོ་ཡོད་པའི་གུ་ཡངས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་བསྐྲུན་རྒྱུར་འགྲོ་ལམ་རིང་པོ་ཞིག་སོང་བ་རེད།

རྒྱ་ནག་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་ཁྲོད་“འཆམ་མཐུན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་”ཤིག་བསྐྲུན་རྒྱུའི་དོ་སྣང་གསར་པ་ཞིག་སླེབས་བཞིན་པ་འདིས་ང་ཚོ་བོད་མི་བློ་སྟོབས་འཕེལ། འཆམ་མཐུན་གྱི་ཐོག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་ཐུན་མོང་གི་མོས་མཐུན་ཡོད་པ་་དང་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་མི་མང་ཚང་མའི་དགོས་མཁོར་བསམ་གཞིགས་བྱས་པའི་ཐོག་ནས་བསྐྲུན་པ་ཡིན་དགོས། འདི་ནི་མི་རིགས་ཐ་དད་མང་པོ་འདུས་པའི་དེང་གི་རྒྱ་ནག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལྷག་པར་དུ་དེ་ལྟར་རེད།

དེ་བཞིན་“འབྱོར་ཕྱུགས་ལྡན་ལ་མང་གཙོ་དང་རིག་གཞུང་སྔོན་ཐོན་ཡིན་པའི་དེང་རབས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་”ཏུ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུའི་རྒྱ་ནག་གི་“ཞི་བའི་འཕེལ་རྒྱས་”( peaceful rise) ཞེས་པའི་ལྟ་བས་ཀྱང་ང་ཚོར་སྐུལ་ལྕག་ཐེབས་བྱུང༌། ལྟ་བ་འདིས་དེང་སྐབས་རྒྱ་ནག་ནང་འཕྲད་བཞིན་པའི་གནད་དོན་མང་པོར་སྦ་གསང་མེད་པར་གདོང་ལེན་བྱེད་པ་དང་མཉམ་དུ་དེ་ཉིད་ཡུན་གནས་དགོས་ཚེ། བོད་མིའི་མངོན་འདོད་ལའང་བསམ་ཤེས་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་ཏེ། ཞི་བདེ་དང་བརྟན་ལྷིང་ནི་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་ཁོ་ནས་མ་གཏོགས་མངོན་འགྱུར་བྱེད་མི་ཐུབ། རིག་གཞུང་སྣ་མང་དང་ལེན་དང༌། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་“ཞི་བའི་འཕེལ་རྒྱས་”ལེགས་སྒྲུབ་ཆ་ཚང་བ་ཡོང་བའི་གལ་ཆེའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་རེད།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་ནང་ཁུལ་ལྟོས་ཤིང་འབྲེལ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། གང་གི་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ནང་གསལ་སྟོན་མཛད་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་འབྱུང་འགྱུར་ཐད་ཁོང་གི་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་མཛད་ཕྱོགས་དང་གཟིགས་ཚུལ་ནི། འཆམ་མཐུན་དང་ཞི་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་དང་མཐུན་ཆ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་ཡོ་རོབ་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས་ཤིག་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་

“དེང་སྐབས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང༌། ང་ཚོར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་གཅིག་ཡིན་པར་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་པའི་དགོས་མཁོ་ཡོད། འཛམ་གླིང་འདི་བཞིན་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཚབས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། ནང་ཁུལ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཤིང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་གསར་པ་འདིའི་འོག རང་དོན་རྣམས་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལ་རག་ལས་པ་དེ་གསལ་པོ་རེད། དེར་བརྟེན་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་ཚེ་ང་ཚོའི་འབྱུང་འགྱུར་ཉེན་ཁའི་ནང་ལྷུང་རྒྱུ་རེད་”ཅེས་བཀའ་གནང་ཡོད།

མིག་སྔའི་འབྲེལ་མོལ།
དེ་རིང་ངས་བོད་ནང་གི་ད་ཡོད་གནས་སྟངས་ཐད་དཀའ་སེལ་ཐབས་ལམ་འཚོལ་སྒྲུབ་བྱེད་རིང་འཕྲད་པའི་འགོག་རྐྱེན་དང་བོད་མིའི་ཉམས་མྱོང་འགའ་ཞིག་ཞུ་འདོད་བྱུང༌། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བཀས་མངགས་རྒྱ་ནག་གི་དབུ་འཁྲིད་དང་མཇལ་མོལ་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ངའི་རྟོག་ཞིབ་འདིས་མཐར་ཐུག་གཉིས་ཕན་གྱི་གྲོས་མཐུན་འབྱུང་གཞིའི་ཡིད་ཆེས་དང༌། དྲང་བཞག་གི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་རྒྱུར་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

མཉམ་འབྲེལ་ལས་འགུལ་གྱི་འབྱུང་རྩ་དང་འཕེལ་རིམ།།

ཀྲི་ སྤ་རཱན་ཇོ་ཏི།

ངོ་སྤྲོད།

༄༅།། མཉམ་ལས་ཞེས་པའི་བསམ་ཚུལ་ནི་འགྲོ་བ་མི་རང་ཉིད་ལས་ཀྱང་རྙིང་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། ཚོགས་སྡེའི་ངོ་བོར་གྲུབ་པའི་མཉམ་འབྲེལ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་མ་གཏོགས་བྱུང་མེད། དེ་ཡང་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ལས་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་བྱུང་བའི་དབང་གིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལས་འགུལ་དེར་རྡོག་ལ་བསྒྲིལ་བའི་རྣམ་པ་ཐོན་ཡོད། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་བྱུང་བར་བརྟེན་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལག་པས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པ་ནས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པར་ཁ་ཕྱོགས་བསྒྱུར་ཡོད། དེ་བཞིན་གྲོང་གསེབ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་གནས་སྤོ་བྱེད་པ་དང༌། བཟོ་པ་རྣམས་ཉིན་རེར་ཆུ་ཚོད་མང་པོ་ངལ་རྩོལ་བྱེད་བཅུག་པར་མ་ཟད། བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་རྡོ་སོལ་སྔོགས་འདོན་སོགས་བྱེད་བཅུག་སྟབས་བཟོ་པའི་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ཡ་ང་བར་གྱུར། དབྱིན་ཡུལ་དུ་ལེའི་ཛེག ཧྤེར་ (Laissez Faire-ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རང་དབང།)ཞེས་པའི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། མི་སྒེར་སོ་སོའི་འདུན་པ་དང་དགའ་མོས་ལ་གཞིགས་པའི་ཚོང་ལས་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རང་དབང་ཆ་ཚང་སྤྲད་ཡོད་ཅིང༌། དེ་སྐབས་དབུལ་ཕྱུག་དབར་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཧེ་བག་དེ་བས་ཀྱང་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང༌། མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཡོད། དེ་ལྟའི་གཉན་འཕྲང་གྱི་སྐབས་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་རོ་བྷར་ཊི་ ཨོ་ཝན་ (Robert Owen) དང་ཕ་རན་སིའི་ཅར་ལི་སེ་ ཧྥོ་རར་ (Charles Fourer) ལྟ་བུའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་སྨྲ་བ་འགས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལེགས་སྤེལ་ཉེན་འགོག་ཀྱི་ཕན་པ་རླབས་ཆེན་བསྒྲུབས་ཡོད།

ཐོག་མའི་འབད་བརྩོན།

    དབྱིན་ཡུལ་དུ་གནས་སྡོད་ཌུ་ཆའི་ཡུལ་མི་(Dutchman)པི་སི་ ཧྥ་ལོག་བྷོའི་ (P.C. Plockboy) ཞེས་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༥༩ ལོར་ལག་ཤེས་པ་དང༌། གྲུ་པ། ཆེད་ལས་མི་སྣ་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་བཟོ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་འཁོད་པའི་འགྲེམས་ཤོག་ཅིག་པར་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། སྒྲིག་འཛུགས་དེའི་ནང་མ་རྩ་འཇོག་མཁན་དང་ལས་རྩོལ་གྱི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་མོས་བཞིན་ལས་རྩོལ་དང་མ་རྩ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་ཆོག་པ་ཡང་བཀོད་ཡོད། དེ་བཞིན་ཚོགས་པ་ནང་ཁུལ་དུ་ཞིང་ལས་ཀྱི་ཐོན་འབབ་དང་བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས་བརྗེ་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཁེ་འབབ་ཚོགས་མིར་བགོ་འགྲེམས་བྱ་རྒྱུའི་སྐོར་གསལ་ཡོད་པ་རེད། ལོ་ཤས་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༩༥ ལོར་དབྱིན་ཡུལ་ཆོས་གྲོགས་ཚོགས

ང་ལ་དགྲ་མེད།

(ཐ་མའི་བསྒྲགས་གཏམ།)

 

ལིའུ་ཞའོ་པོའོ་ཡིས་བརྩམས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར།

(འདི་ནི་ ༢༠༡༠ ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་འཐོབ་མཁན་སྐུ་ཞབས་ལིའུ་ཞའོ་པོའོ་ཡིས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་ཁང་ནང་ཡོངས་བསྒྲགས་གནང་བའི་བསྒྲགས་གཏམ་ཐ་མ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ཏེ་ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྐར་དུས་ཆེན་ཉིན་ཁོང་དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག་ལོ་ ༡༡ བྱ་རྒྱུའི་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་པ་རེད། རྩོམ་ཡིག་འདི་ཧོང་ཀོང་དུ་བརྟེན་གཞི་བྱས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་“རྒྱ་ནག་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་”ཞེས་པའི་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་བཀོད་པའི་དབྱིན་འགྱུར་གཞི་བཟུང་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐོག །དབྱིན་འགྱུར་དུ་གོ་བ་གསལ་པོ་མེད་པའི་ཚིག་གནད་འགའ་ཞིག་གི་ཐད་མ་དཔེ་རྒྱ་ཡིག་དང་མཚུངས་བསྡུར་གྱིས་རྒྱ་ཡིག་གི་གོ་བ་ལྟར་བསྒྱུར་བའང་ཡོད།)

༅༅།། དུས་རབས་ཕྱེད་ལྷག་ཙམ་གྱི་ངའི་མི་ཚེའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ ༡༩༨༩ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པ་ནི་དཀྱོག་མཚམས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དུས་མཚམས་དེར་མ་སླེབས་བར། ང་རང་ནི་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཚུད་རྒྱུགས་གཞི་ནས་བསྐྱར་གསོ་ཐུབ་སྟེ། སློབ་ཆེན་དུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་མཁན་སྐབས་དང་པོའི་(ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ལོའི་འཛིན་གྲྭ་)ཁོངས་མི་ཞིག་ཡིན་པས། ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་(BA)ནས་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་(MA)དང་། དེ་ནས་འབུམ་རམས་པ་(PhD)བཅས་ངའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཚང་མ་གེགས་མེད་བདེ་བགྲོད་ཐུབ་པ་བྱུང་ལ། སློབ་ཐོན་མིང་རྟགས་ཐོབ་རྗེས། པེ་ཅིང་དགེ་འོས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་(Beijing Normal University)སློབ་ཁྲིད་བྱས་ཤིང་། སློབ་དཔོན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ང་ལ་སློབ་མ་ཚོས་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་ཐོབ། དེ་དང་དུས་མཉམ་དུ། ང་རང་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རྩོམ་ཡིག་དང་དཔེ་དེབ་ཁག་ཅིག་བྲིས་པ་དེས་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པའི་ནང་གཡོ་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་བསླངས་ཏེ་རྟག་ཏུ་ས་གནས་ཁག་ཏུ་གཏམ་བཤད་བྱེད་པར་གདན་ཞུ་དང་། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུ་རོབ་དང་ཨ་རིར་སྐོར་སྐྱོད་མཁས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་གཏམ་བཤད་བྱེད་པར་མགྲོན་འབོད་བྱས་པ་ལྟར་བསྐྱོད་མྱོང་ཡོད། ངས་རང་ཉིད་ལ་རེ་བ་གང་ཞིག་འདོན་གྱི་ཡོད་ཅེ་ན། རང་ཉིད་སྐྱེ་བོ་ཞིག་དང་རྩོམ་པ་པོ་གང་ཡིན་རུང་། གཞུང་དྲང་དང་འགན་ཁུར། ཆེ་མཐོང་ལྡན་པ་བཅས་ཀྱི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་དགོས་པའི་རེ་བ་འདོན་གྱི་ཡོད། དེ་རྗེས་ཨ་རི་ནས་ཕྱིར་ལོག་གིས་ ༡༩༨༩ ལོའི་ལས་འགུལ་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་“གསར་བརྗེར་ངོ་ལོག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་ངན་སྐུལ་བྱས་པའི་ནག་ཉེས་”འོག་ང་རང་བཙོན་ཁང་དུ་བཅུག །དེ་ལྟར་རང་གིས་དགའ་མོས་ཆེ་བའི་བཤད་སྟེགས་ཀྱང་ཤོར་བས། རྒྱ་ནག་ནང་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་བ་དང་གཏམ་བཤད་བྱེད་མི་ཐུབ་པར་གྱུར། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བའི་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་བ་དང་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་བརྩམས་པའི་དམངས་གཙོའི་ལས་འགུལ་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས། དགེ་རྒན་ཞིག་གི་སློབ་ཁྲིད་བཤད་སྟེགས་ཤོར་བ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་གི་རྩོམ་ཡིག་འགྲེམས་སྤེལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཤོར་བ། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་ཞིག་གི་ཡོངས་ཁྱབ་ཐོག་གཏམ་བཤད་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཤོར་བ་རེད། འདི་ནི་ང་མི་སྒེར་དང་སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེའི་ལོ་ངོ་སུམ་ཅུ་བརྒྱུད་ཟིན་པའི་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་རེད།

ངས་བསམ་གཞིགས་བྱེད་དུས། ཡ་མཚན་དགོས་པ་ཞིག་ལ་དྲུག་བཞིའི་རྗེས་ཀྱི་འཁྲུག་ཆ་ཆེ་བའི་རང་གི་ཉམས་མྱོང་དེ་ཚོ་ཁྲིམས་ཁང་ཁག་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་སྟེ། ངས་མང་ཚོགས་ལ་གཏམ་བཤད་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་གཉིས་ཀ་པེ་ཅིང་གྲོང་ཁྱེར་འབྲིང་རིམ་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་(Beijing Municipal Intermediate People’s Court)དུ་གྱོད་དོན་ཉན་ཞིབ་བྱས་པ་དེས་བསྐྲུན་ཡོད། དེ་ཡང་ཐེངས་གཅིག་ནི་ ༡༩༩༡ ཟླ་བ་ ༡ ནང་བྱུང་ཞིང་། གཞན་དེ་ད་རེས་ཀྱི་འདི་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ལ་ཉེས་འཛུགས་བྱས་པའི་ཉེས་མིང་མི་འདྲ་ནའང། དེ་གཉིས་ཀྱི་སྙིང་དོན་རྩ་བའི་ཆར་གཅིག་པ་ཡིན་པ་སྟེ། གཉིས་ཀ་སྨྲ་བརྗོད་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེས་འཛུགས་རེད།

An Angel Speaks ལྷ་མོ་ཞིག་གི་གསུང་། (སྒྱུར་རྩོམ)

An Angel Speaks
ལྷ་མོ་ཞིག་གི་གསུང་།

With words, with colours, in silence  
ཁུ་སིམ་མེར༌ ཚིག་དང་ཚོན་མདོག་དག་དང་ལྷན་དུ༌
they drew nigh, gave me hair and wing
ཁོང་ཚོས་ཉེ་སར་འཐེན་ཏེ༌ ང་ལ་སྐྲ་དང་གཤོག་པ་བྱིན་ཅིང་
locked me into human form.
མི་ཡི་རྣམ་པར་རྒྱས་བཏབ། 

And now like any mortal
ད་ཆ༌མི་རྟག་གཟུགས་ཅན་ཀུན་དང་མཚུངས་པར༌
with silhouette and shadow
གྲིབ་ནག་དང་གཟུགས་བརྙན་ལྷན་དུ།
I am inside me.
ང་རང་ང་ཡི་ནང་ལོགས་སུ་ཡོད།

Stonemasons, painters and poets
རྡོ་བཟོ་བ་དང་རི་མོ་བ་ སྙན་ངག་པ་དག་གིས༌
laboured day and night
ཉིན་མཚན་མེད་པར་ངལ་བ་བསྟེན་ཏེ༌
to shape me out of their dreams.
ཁོང་ཅག་གི་རྨི་ལམ་ལས་ང་ལ་བཟོ་དབྱིབས་བཏོད།

I want to escape the body's cage,
ང་རང་གཟུགས་ཕུང་གི་ལྕགས་དྲྭ་འདི་ལས་བྱོལ་ཏེ༌
take back my original being: that
རང་གི་གདོད་མའི་གཟུགས་ཏེ༌
pure invisibility.
རྣམ་དག་མངོན་མེད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ བསྐྱར་ལེན་བྱེད་འདོད།། །།

(I give my support to the Universal Declaration of Linguistic Rights)
༼ངས་སྐད་རིགས་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་བསྒྲགས་གཏམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད།༽

སྒྱུར་མཁན་གྱི་མཆན། 

• སྙན་ངག་འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྨྱུག་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་(President of International PEN Club)དང་རྩོམ་པ་པོ་གྲགས་ཅན་ཧོམ་རོ་ ཨར་རི་ཇི་སེ་(HOMERO ARIDJIS)ཡིས། སྐད་རིགས་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་བསྒྲགས་གཏམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ཆེད་དུ་མཛད་པ་ཞིག་རེད།
• བོད་མདོ་སྨད་དུ་གངས་ལྗོངས་ཀྱི་སོན་རྩ་ཚོས། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བླ་སྲོག་ཆེད་དུ་ཞི་བའི་སྐད་འབོད་ཁྲོམ་སྐོར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ལ་བསམས་ཤིང་དགའ་སྐྱོ་གཉིས་ཀ་སྐྱེས་པ་དང་མཉམ་དུ། སྙན་ངག་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་དྲན་སོས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་གྱི་དགོང་མོ་རང་ཤག་ཏུ་བསྒྱུར་བའོ། འདིས་གང་ལའང་རྔོ་མི་ཐོགས་ནའང་རང་སེམས་གསོ་བ་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་པར་ཕན་ནོ།།  །།

འབུ་ཕྲའི་སྡུག་སྐད།

༅༅།། དོ་དགོང་འབུ་ཕྲའི་(Bacteeria)རྨོ་མོའི་རྨོ་མོས། འབུ་ཕྲ་རྣམས་རླུང་རྟ་དར་སྐབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཏེ། ཟས་རིགས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་འདོད་འཁྱམས་མྱུལ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་སྐབས་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། འབུ་ཕྲའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་དར་རྒུད་ལོ་རྒྱུས་བཤད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་སྟབས། རྟ་གསར་རྒྱུག་འདོད་དང༌། ཕོ་གསར་ངར་འདོད་ཀྱི་དཔེ་ལྟ་བུའི་འབུ་ཕྲ་གཟུགས་དབྱིབས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་རང་རང་ལ་སྡོད་ས་ལེགས་པ་ཞིག་ཐོབ་ཆེད་ཚང་ག་ཤིག་ཤིག་ངང་སྡོད་སར་ཧབ་ཐོབ་རྒྱག་བཞིན་འདུག

འབུ་ཕྲའི་མེས་མོས་སྐད་ཆ་མ་བཤད་གོང་ཐོག་མར་འབུ་ཕྲ་གཞོན་ནུ་ཚོར་ཁུ་སིམ་མེར་སྡོད་དགོས་པའི་བརྡ་ཅིག་སྤྲད་པ་དང༌། དེ་ནས་མོས། མོ་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་པའི་འབུ་ཕྲ་རྣམས་འབུ་ཕྲ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ནན་བཤད་བྱས། མོས་བཤད་དོན་ “ངའི་གཅེས་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོ། ང་ཚོ་ནི་འབུ་ཕྲ་གཞན་ཚོ་དང་མི་འདྲ་བར་མིའི་རིགས་ལ་གནོད་ཚབ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པས།

༄༅། །བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་བཅར་འདྲི།

(སྐུ་ཞབས་པི་ཡན་ཐའོ་ཡིས་ཡིག་ཐོག་བཅར་འདྲི་གནང་བར་བཀའ་ལན) 

སྐུ་ཞབས་པི་ཡན་ཐའོ། སྐུ་ཁམས་བཟང༌། རྒྱལ་ནང་གི་རྒྱ་རིགས་ཚོས་དོ་སྣང་བྱེད་པའི་གནད་དོན་འགའི་ཐོག་སྐུ་ཉིད་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང༌། ངས་བོད་སྐོར་དོ་སྣང་བྱེད་སྐབས། བོད་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་བོད་ཆེན་པོའི་སྐོར་གྱི་གསུང་བཤད་༼དབྱིན་ཡིག་ཐོག་ཡོད་པའང་ཚུད།༽དེ་ངས་བསྐྱར་སྐོར་ཡང་སྐོར་གྱིས་བཀླགས་པ་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བོད་ནི་བོད་རང་རེད། དེ་ལ་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ངུའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དུ་མེད། ཅེས་གསུངས་འདུག དོན་དངོས་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་པེ་ཅིང་དབར་འབྲེལ་མོལ་སྐབས་བོད་རིགས་ཡོངས་ལ་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་གཅིག་གི་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར་གསུངས་ཡོད། དེ་ནི་ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཡུ་ནན། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་བཅས་ནང་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་རྣམས་ད་ལྟའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བསྒྲིལ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཡིན་པ་སྨོས་མེད་རེད། འཛིན་སྐྱོང་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་དེ་ནི་བོད་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེའི་ཆ་ནས་པེ་ཅིང་གིས་བོད་ཆེན་པོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནོར་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེ་ནི་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ལྟོས་ནས་བཤད་པ་རེད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བོད་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཆེན་པོ་ལ་དགག་བྱ་གནང་གི་ཡོད་ཅིང༌། ཕྱོགས་གཞན་ནས་ཆེ་ཆུང་གིས་དོན་ལ་ཁྱད་པར་འགྲོ་གི་མེད། ཅེས་གསུངས་ཡོད། དེ་གཉིས་ནང་འགལ་མ་རེད་དམ།

བཀའ་ཁྲི་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག དྲི་བར་ལན་འདེབས་མ་བྱས་གོང་དྷརྨསཱལཱ་དང་པེ་ཅིང་དབར་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་ཡོང་གཞིའི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་གཉིས་གསལ་འདོན་བྱེད་འདོད་བྱུང༌། དང་པོ་ནི། བོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེར། བོད་རེ་བས་ཕུངས།། རྒྱ་དྭོགས་པས་ཕུངས།། ཞེས་པ་ལྟར་པེ་ཅིང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་ཡིད་ཆེས་དང་གདེང་ཚོད་མེད་པ་དེ་རེད། གནས་ཚུལ་ཚང་མར་དོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་དང༌། དྷརྨསཱལཱ་ནས་བཏོན་པའི་གྲོས་འཆར་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེར་ལག་པ་འཆང་ན་མཇུག་འབྲས་ངན་པའམ། ངོ་ཚ་ཁ་སྐྱེངས་ཡོང་གཞིའི་འཇིགས་སྣང་ཁོ་ནས་དོན་དག་ཆུང་ཚགས་ཚུན་ཚང་མར་ཁ་བྲལ་གྱི་ཉེན་ཁའི་གཞི་རྩར་བལྟ་གི་ཡོད། བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་དེ་འདྲའི་དབང་གིས་བོད་མིའི་ངོས་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ཡིད་ཆེས་དང༌། རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་འོས་འཚམས་ཀྱི་རེ་འདུན་གང་འདྲ་ཞིག་བཏོན་རུང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་མེད།

གཉིས་པ་ནི། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་བོད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཆོད་སེམས་མེད་པ་དེ་རེད། དབུ་ཁྲིད་ཚོ་བོད་དོན་ལ་ལག་པ་འཆང་ན་དཀའ་ངལ་ཆེ་རུ་འགྲོ་ཉེན་ནམ། བོད་ཐོག་དབང་ཆ་ཤོར་ཡོང་སྙམ་པའི་འཇིགས་སྣང་གིས་མནར་བཞིན་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་འདི་འདྲའི་དབང་གིས་ང་ཚོ་ཕན་ཚུན་དབར་ལྟ་ཚུལ་ཡང་དག་པ་ཞིག་དང་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གོ་བསྡུར་སྦྱང་བཤད་ཡོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད། ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་མེད་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཆིག་བསྒྲིལ་ཡོང་ཐབས་མེད། གལ་སྲིད་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་བོད་རིགས་ཐོག་འཛིན་པའི་བྱེད་ཐབས་རྣམས་ད་མུས་བཞིན་འགྱུར་བ་མེད་པར་གནས་ན་རིམ་བཞིན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྣམས་ཁ་བྲལ་ལམ། ཡང་ན་སིམ་ཡལ་དུ་འགྲོ་ཉེན་སྣང༌། མཇུག་འབྲས་དེ་གཉིས་ཀ་སུ་ལའང་ཁེ་ཕན་མེད་པ་ཞིག་རེད། གལ་སྲིད་ཕྱོགས་གཉིས་དབར་ཡིད་ཆེས་དང་གདེང་ཚོད་ཡོད་ན་དཀའ་རྙོག་འདི་བདེ་བླག་དང་མཛའ་མཐུན་ངང་བསལ་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་རྒྱལ་ཁའི་གནས་ཚུལ་རེད།
    དེ་མཚུངས་གནས་ཚུལ་ཆུང་ཆུང་གལ་ཆེ་གཞན་ཞིག་ནི་སྐད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྐོར་རེད། བོད་སྐད་དང་རྒྱ་སྐད་ནང་ Great དང་ Greater ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་དབྱིན་སྐད་ནང་ཚིག་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ Great ཞེས་པ་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ནའང་ Greater ཞེས་པའི་ཚིག་བེད་སྤྱོད་བཏང་སྐབས་གོ་ནོར་ཐེབས་ཉེན་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་ཚིག་དེའི་གོ་དོན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་སམ། སྐད་ཡིག་དང་ལེགས་བྱང་གི་ཁྱབ་ཚད་ལའང་གོ་སྲིད། དེར་བརྟེན་སྐབས་འདིར་ང་ཚོས་དབྱིན་སྐད་དུ་ Greater ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ Great ཞེས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ན་འཚམས་པ་ཡོད།

དེ་ནས་དྲི་བ་དངོས་གཞིའི་ཐོག་ཞུ་རྒྱུར། ངས་བོད་ནི་བོད་རང་རེད་ཅེས་པའི་གོ་དོན་གང་རེད་ཅེ་ན། རྩ་ཁྲིམས་ནང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཆ་རྐྱེན་གསལ་བར་བོད་ཆེ་ཆུང་གི་དབྱེ་བ་མེད། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ ༥༥ ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་བོད་རིགས་ནི་གཅིག་རེད། མི་རིགས་གཅིག་ཡིན་པ་དེ་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ཡི་དུམ་བུ་མང་པོར་བཏང་དགོས་དོན་མེད། གལ་སྲིད་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ཚང་མར་འཛིན་སྐྱོང་གཅིག་བཟོས་ན། དེ་རང་སྐྱོང་འཛིན་སྐྱོང་དུ་མའི་ནང་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྐབས་ལས་འཛིན་སྐྱོང་ས་ཁྱོན་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་གསལ་པོ་རེད། འོན་ཀྱང་དེས་བོད་མིའམ་བོད་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་མཚོན་གྱི་མེད། དེར་བརྟེན་ནང་འགལ་གང་ཡང་མེད།

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར། ༥

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕྲན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༧ ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྔ་དགོང་ལས་ཞོར་དང་གུང་གསེང་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་པའི་ལས་ རིམ་ཞིག་ཡིན། ལས་རིམ་འདི་ག་ཚོད་བར་འགྲོ་ཐུབ་མིན་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང་གཅིག་ནས་དབྱིན་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་སྲིད་པ་དང་། གཉིས་ནས་དབྱིན་བོད་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་མཚོན་ཀློག་པ་རྣམ་པས་ཕྲན་གྱི་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལེགས་བཅོས་དགོངས་འཆར་ཐད་ཀར་གནང་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས་བཞིན་ཡོད། བསྒྱུར་གཞི་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན། བོད་འགྱུར་རྣམས་རགས་ཟིན་ཡིན་པས། གཞན་དུ་ལུང་འདྲེན་པ་དང་དཔྱད་གཞིར་སྤྱོད་པ། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ། དྲྭ་ལམ་གཞན་དུ་འདྲེན་བཀོད་བྱེད་པ་སོགས་མ་གནང་རོགས། ཆུང་ཚེ་རིང་པས། གུས་འདུད་དང་བཅས།

The Kashag (Council of Ministers) traditionally consisted of four ministers (tib. kalön), one of whom was a monk official, but in modern times this number was not strictly adhered to. In 1951, for example, there were eight (full and acting) ministers.6 These were appointed by the ruler for life from a short list of nominees prepared by the Kashag itself. Although the ruler was not limited to choosing from the Kashag’s list, normally he did so. Supporting these ministers was a small staff of six or seven junior aristocratic officials.7

བཀའ་ཤག་(བློན་ཆེན་ལྷན་ཚོགས་)ནི་རྒྱུན་སྲོལ་ལྟར་ན། བཀའ་བློན་བཞི་ལས་གྲུབ་ཅིང་དེའི་ནང་གི་གཅིག་སེར་མོ་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་དུས་ཕྱིས་གྲངས་འབོར་འདི་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བརྩི་དགོས་ཀྱི་མེད། དཔེར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་བཀའ་བློན་(ལས་ཐོག་དང་ལས་ཚབ་)བརྒྱད་[༦]ཡོད་པ་རེད། བཀའ་བློན་འདི་དག་ནི་བཀའ་ཤག་རང་གིས་ཕུལ་བའི་འོས་མིའི་མིང་གཞུང་ཉུང་ཤས་ནང་ནས་ས་སྐྱོང་གིས་ཚེ་གང་རིང་བསྐོ་བཞག་གནང་གི་ཡོད། མ་གཞི་ས་སྐྱོང་གིས་བཀའ་ཤག་གི་འོས་འཆར་ཁོངས་ནས་ངེས་པར་བསྐོ་བཞག་གནང་དགོས་པའི་བཀག་རྒྱ་མེད་རུང་སྤྱིར་བཏང་འོས་འཆར་ཁོངས་ནས་བསྐོ་བ་ཡིན། བཀའ་བློན་འདི་དག་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་མཁན་དུ་སྐུ་དྲག་དཔོན་རིགས་གཞོན་གྲས་དྲུག་བདུན་ལས་གྲུབ་པའི་གཞུང་ཞབས་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཡོད།[༧]

The Kashag was the administrative center of the Tibetan government for secular affairs and also functioned as the Tibetan equivalent of a paramount court of appeals. It was the only office that could send secular items to the ruler for approval and, therefore, was the only secular office that could have direct contact with him. All other secular offices had to go through the Kashag to obtain a decision from the ruler. The Kashag also was responsible for making nominations for appointments and promotions (of lay officials).

བཀའ་ཤག་ནི་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ལྟེ་བ་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེས་བོད་མིའི་གྱོད་དོན་ཞུ་གཏུགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཁང་དང་ཚད་མཉམ་གྱི་ནུས་པ་ཡང་འདོན་བཞིན་ཡོད། ལས་ཁུངས་འདི་ནི་ས་སྐྱོང་ལ་སྲིད་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་གནད་བཀའ་འཁྲོལ་སླད་འཆར་འབུལ་ཞུ་མཁན་ལས་ཁུངས་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པས། འདི་ནི་ཁོང་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་གཏུགས་ཡོད་པའི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། དེ་མིན་གྱི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཚང་མས་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་དེ་ས་སྐྱོང་གི་ས་ནས་ཐག་གཅོད་བཀའ་འཁྲོལ་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན་བཀའ་ཤག་གིས་གཞུང་ཞབས་ལས་ཚན་(སྐྱ་བོ་)བསྐོ་བཞག་དང་གནས་སྤར་གྱི་འཆར་འབུལ་ཞུ་བའི་ལས་འགན་ཡང་ཁུར་དགོས་ཀྱི་ཡོད།

Under the Kashag, a hierarchy of offices handled the business of government. Most were headed by both monk and lay officials, but the two most important, the Revenue Office (tib. Tsigang) and the Ecclesiastic Office (tib. Yigtsang), were headed, respectively, by four lay officials (tib. tsipön) and four monk officials (tib. trunyichemmo). The Ecclesiastic Office dealt with religious affairs and the government’s monk officials; and the Revenue Office, with issues of revenue, taxes, and secular affairs. Traditionally, there were no portfolios in the Kashag, and decision making was done collectively, with consensus required for action. The fundamental power of the Kashag was that no secular matter could reach the ruler for settlement without first passing through its hands. Tibetans, therefore, often spoke of it as the throat through which all governmental matters must pass.

བཀའ་ཤག་གི་འོག་ཏུ་བླ་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ཁག་གིས་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་དོན་ཁག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་དེ་དག་གི་ཕལ་མོ་ཆེར་སེར་སྐྱ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་དབུ་འདོམས་གནང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་རྩིས་ཁང་དང་རྩེ་ཡིག་ཚང་གཉིས་རིམ་པ་བཞིན་རྩིས་དཔོན་སྐྱ་བོ་བཞི་དང་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་སེར་མོ་བ་བཞིས་སོ་སོར་དབུ་འདོམས་གནང་གི་ཡོད། དེ་ཡང་རྩེ་ཡིག་ཚང་གིས་ཆོས་ཕྱོགས་དང་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བའི་ལས་དོན་སྐོར་འགན་ཁུར་གནང་གི་ཡོད་ཅིང་། རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཡོང་འབབ་དང་ཁྲལ། སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་དོན་བཅས་ཀྱི་འགན་ཁུར་གནང་གི་ཡོད། བཀའ་ཤག་ནང་བཀའ་བློན་སོ་སོར་ལས་བགོས་ལོགས་སུ་མེད་པར་ལས་དོན་ཐག་གཅོད་རྣམས་ཐུན་མོང་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་གནང་གི་ཡོད། བཀའ་ཤག་གི་གཞི་རྩའི་དབང་ཆ་ནི། སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་དོན་དག་ཅིག་ཡིན་ཚེ། བཀའ་ཤག་གི་ཕྱག་མ་བརྒྱུད་པར་ས་སྐྱོང་ལ་ཕུལ་ཏེ་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ་དེ་ཡིན། དེར་བརྟེན་བོད་པ་ཚོས་རྟག་པར་དེ་ནི་གཞུང་གི་ལས་དོན་ཚང་མས་ངེས་པར་འགྲིམས་དགོས་པའི་མགྲིན་པ་ལྟ་བུ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད།

ཟུར་མཆན།

[༦] The five full Kashag ministers in 1951 were Ramba (Thubden Güngyen) (monk official), Surkhang (Wangchen Gelek), Ragasha (Phüntso Rabgye), Lhalu (Tsewang Dorje), and Ngabö (Ngawang Jigme). The three acting ministers were Thubden Ramyang (monk official), Shasur (also known as Shenkawa) (Gyurme Dorje), and Dombor (Kyenrab Wangchuk) (monk official).

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་བཀའ་བློན་ལས་ཐོག་ལྔ་ནི། རམ་པ་(ཐུབ་བསྟན་ཀུན་མཁྱེན་) (སེར་མོ་བ་)དང་། ཟུར་ཁང་(དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་) ར་ག་ཤར་(ཕུན་ཚོགས་རབ་རྒྱས།) ལྷ་ཀླུ་(ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ།) ང་ཕོད་(ངག་དབང་འཇིགས་མེད༌)བཅས་ཡིན་ཞིང་། བཀའ་བློན་ལས་ཚབ་གསུམ་ནི། ཐུབ་བསྟན་རབ་ཡངས།(སེར་མོ་བ) བཤད་ཟུར་(ཤན་ཁ་བ་ཡང་ཟེར་) (འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་) སྡོམ་འབོར་(མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག) (སེར་མོ་བ་)བཅས་རེད།

[༧] . The staff of seven junior officials comprised two kadrung, two kandrön, and three Kashag shöpa, all of whom were aristocratic officials. ལས་བྱེད་གཞོན་གྲས་བདུན་ནི། བཀའ་དྲུང་གཉིས། བཀའ་མགྲོན་གཉིས། བཀའ་ཤག་ཤོད་པ་གསུམ་བཅས་ཡིན་ཞིང་དེ་དག་ཡོངས་རྫོགས་སྐུ་དྲག་གཞུང་ཞབས་རེད།

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར། ༤

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕྲན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༧ ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྔ་དགོང་ལས་ཞོར་དང་གུང་གསེང་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་པའི་ལས་ རིམ་ཞིག་ཡིན། ལས་རིམ་འདི་ག་ཚོད་བར་འགྲོ་ཐུབ་མིན་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང་གཅིག་ནས་དབྱིན་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ སྲིད་པ་དང་། གཉིས་ནས་དབྱིན་བོད་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་མཚོན་ཀློག་པ་རྣམ་པས་ཕྲན་ གྱི་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལེགས་བཅོས་དགོངས་འཆར་ཐད་ཀར་གནང་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས་ བཞིན་ཡོད། བསྒྱུར་གཞི་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན། བོད་འགྱུར་རྣམས་རགས་ཟིན་ཡིན་པས། གཞན་དུ་ལུང་འདྲེན་པ་དང་དཔྱད་གཞིར་སྤྱོད་པ། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ། དྲྭ་ལམ་གཞན་དུ་འདྲེན་བཀོད་བྱེད་པ་སོགས་མ་གནང་རོགས། ཆུང་ཚེ་རིང་པས། གུས་འདུད་དང་བཅས། 

The Dalai Lama was surrounded by a small number of monk attendants and government monk officials who served him in his personal household and his secretariat office (called the Tse ga).4 One of the most important of these was the jigyab khembo. He was a high monk official who was in charge of the Dalai Lama’s personal treasury and his three chief personal attendants.5 The jigyab khembo had a high status and was entitled to sit with the Kashag, although he usually did so only if the Dalai Lama had something to say to the Kashag or vice versa. ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་སྐུ་བཅར་ཞབས་འབྲིང་དགེ་འདུན་པ་དང་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཉུང་ཤས་ཡོད་པ་དེ་ཚོས། ཁོང་གི་སྐུ་སྒེར་གཟིམ་ཆུང་དང་(རྩེ་གཟིམ་ཆུང་འགག་ཟེར་བའི་)ཡིག་ཚང་གི་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད།[༤] དེ་དག་གི་ནང་ནས་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་ནི་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་རེད། ཁོང་ནི་མཐོ་རིམ་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་སྒེར་གྱི་ཕྱག་རྫས་དང་གམ་བཅར་ཞབས་ཞུའི་དཔོན་གསུམ་[༥]ལ་གཟིགས་རྟོག་གནང་གི་ཡོད། ལས་དོན་གལ་ཆེའི་སྐབས་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་བཀའ་ཤག་དང་མཉམ་ཚོགས་གནང་བའི་དབང་ཆ་ཡོད་ཀྱང་སྤྱིར་བཏང་ནམ་རྒྱུན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བཀའ་ཤག་ལ་བཀའ་གནང་དགོས་པའི་སྐབས་སམ་བཀའ་ཤག་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་སྙན་གསན་ཞུ་དགོས་སྐབས་སུ་མ་གཏོགས་ཁོང་གིས་བཀའ་ཤག་དང་མཉམ་ཚོགས་གནང་གི་མེད།  

The other major monk official in the Dalai Lama’s secretariat was the lord chamberlain (tib. drönyerchemmo). He was the conduit to the Dalai Lama for such things as private petitions and requests for audiences, so although lower in rank than the jigyab khembo, he could be extremely powerful, because he controlled access to the Dalai Lama. In the period covered by this history, Phala was the influential and powerful lord chamberlain.  

        Also important in the Dalai Lama’s entourage were his senior and junior tutors (and their assistants). They had constant access to the Dalai Lama and were also influential. Ling Rimpoche and Trijang Rimpoche were, respectively, the senior and junior tutors during the 1950s.  
       ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་རྩེ་གཟིམ་འགག་གི་ནང་གལ་གནད་ཆེ་བའི་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་གཞན་ཞིག་ནི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་ཡིན། ཁོང་གི་ལས་འགན་ནི་སྒེར་པའི་ཞུ་རྩ་དང་མཇལ་ཁ་ཞུ་སྙན་ལྟ་བུའི་དོན་གནད་ཁག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེར་བརྟེན་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་ལས་གོ་གནས་དམའ་ན་ཡང་ཁོང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་མཇལ་ཞུ་སྙན་འབུལ་གྱི་ལམ་ཁར་སྟངས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་དབང་ཤུགས་ཧ་ཅང་གིས་ཆེན་པོ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་འདིས་ཁྱབ་པའི་དུས་ཡུན་རིང་། ཕ་ལྷ་[ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་]ནི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཞིང་དབང་ཤུགས་ལྡན་པའི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་རེད།
   དེ་བཞིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་འཁོར་གྱི་ནང་ནས་ཡོངས་འཛིན་བགྲེས་གཞོན་གཉིས་(དང་ཕྱག་རོགས་ཚོ་)ཡང་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་རྒྱུན་དུ་མཇལ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ང་གྲངས་ནང་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་གཉིས་རིམ་པ་བཞིན་ཡོངས་འཛིན་བགྲེས་པ་དང་གཞོན་པ་རེད།

A number of factors affected the Dalai Lama’s ability to wield power effectively. One of the most circumscribing factors was his physical isolation from virtually everyone in his kingdom. The Dalai Lama was cloistered in his palaces and had no informal contact outside of those immediately around him. The Dalai Lama, therefore, was dependent on information coming to him from other offices and officials, particularly those in his immediate entourage, and it actually took an active effort on the part of a dalai lama to overcome this institutionalized isolation. This problem was exacerbated by the tactics of the bureaucracy, especially the Kashag, the highest office in the Tibetan government.
ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ལུང་ནུས་ལྡན་ངང་བསྒྱུར་ཐུབ་མིན་ལ་རྐྱེན་རྩ་མང་པོ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ནང་གི་ཚད་བཀག་བཟོ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་རྐྱེན་རྩ་གཅིག་ནི་དོན་དམ་དུ་ཁོང་རང་གི་རྒྱལ་གཞིས་ནང་གི་སྐྱེ་བོ་ཚང་མ་ལས་ལོགས་བཀག་བྱས་པ་དེ་རེད། དེ་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནི་གང་གི་ཕོ་བྲང་ནང་དབེན་པ་བསྟེན་ཏེ་བཞུགས་པས། གམ་བཅར་ཞབས་ཞུ་བའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་བོ་གཞན་དག་ལ་ནང་འདྲིས་མེད། དེར་བརྟེན། ཁོང་གིས་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ལས་ཁུངས་དང་ལས་བྱེད་པ་གཞན་དང་ལྷག་པར་གམ་བཅར་སྐུ་འཁོར་རྣམས་ལ་བརྟེན་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དོན་དངོས་སུ་རྒྱུན་སྲོལ་དུ་ཆགས་པའི་ལོགས་བཀག་གི་བཀག་རྒྱ་འདི་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཆེད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ནུས་པ་ཆེན་པོ་འདོན་དགོས་བྱུང་ཡོད། དཀའ་ངལ་འདི་ནི་དཔོན་རིགས་ཚོ་དང་ལྷག་པར་བོད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་མཐོ་ཤོས་བཀའ་ཤག་གིས་ཆབ་སྲིད་འཁྲབ་དུས་དེ་བས་ཀྱང་ཆེ་རུ་འགྲོ་ཡི་ཡོད།
 
ཟུར་མཆན། 
[༤] The Dalai Lama’s secretariat was small. It was headed by the lord chamberlain and staffed by sixteen tsendrön and four singga, all of whom were monk officials.  
ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་འགག་གི་ཡིག་ཚང་ནི་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན། དེའི་འགོ་འཛིན་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་གཅིག་གི་འོག་ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང་བཅུ་དྲུག་དང་གཟིམ་འགག་བཞི་བཅས་ཡོད་ལ་དེ་དག་ཡོངས་རྫོགས་སེར་མོ་བ་རེད།
[༥] These were the chief attendant for food (tib. söpön khembo), the chief attendant for clothes (tib. simpön khembo), and the chief attendant for rituals (tib. chöpön khembo).  
འདི་དག་ནི། སྐུའི་ལྗགས་སྨིན་གསོལ་ཚིགས་ཁག་ལ་དོ་དམ་གནང་མཁན་གསོལ་དཔོན་མཁན་པོ་དང་། སྐུའི་ན་བཟའ་ཉེར་སྤྱད་ཀྱི་དོ་དམ་པ་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ། ཐུགས་དམ་གཟིགས་དཔེ་དང་འཆར་འཕར་མཆོད་སྤྲིན་དོ་དམ་གནང་མཁན་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བཅས་ཡིན།

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར། ༣

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕྲན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༧ ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྔ་དགོང་ལས་ཞོར་དང་གུང་གསེང་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་པའི་ལས་ རིམ་ཞིག་ཡིན། ལས་རིམ་འདི་ག་ཚོད་བར་འགྲོ་ཐུབ་མིན་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང་གཅིག་ནས་དབྱིན་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་སྲིད་པ་དང་། གཉིས་ནས་དབྱིན་བོད་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་མཚོན་ཀློག་པ་རྣམ་པས་ཕྲན་ གྱི་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལེགས་བཅོས་དགོངས་འཆར་ཐད་ཀར་གནང་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས་བཞིན་ཡོད། བསྒྱུར་གཞི་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན། བོད་འགྱུར་རྣམས་རགས་ཟིན་ཡིན་པས། གཞན་དུ་ལུང་འདྲེན་པ་དང་དཔྱད་གཞིར་སྤྱོད་པ། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ། དྲྭ་ལམ་གཞན་དུ་འདྲེན་བཀོད་བྱེད་པ་སོགས་མ་གནང་རོགས། ཆུང་ཚེ་རིང་པས། གུས་འདུད་དང་བཅས།

The Tibetan government was headed by a ruler, the Dalai Lama, or in his minority, a regent. The ruler ideally had ultimate authority over all decisions and appointments, and, theoretically, all recommendations for action had to be submitted to him for approval.
བོད་གཞུང་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མའམ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དགུང་ན་གཞོན་དུས་རྒྱལ་ཚབ་བཅས་གང་ལྟར་ས་སྐྱོང་ཞིག་གིས་དབུ་འཁྲིད་ཀྱི་ཡོད། ས་སྐྱོང་ལ་ཐག་གཅོད་དང་བསྐོ་བཞག་གི་འགན་དབང་མཐར་ཐུག་ཆ་ཚང་ཡོད་ཅིང་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་ན། ལས་དོན་ཚང་མའི་འཆར་གཞི་ཁོང་ལ་ཕུལ་ཏེ་བཀའ་འཁྲོལ་ཐོབ་དགོས་པ་ཡིན།

The Dalai Lama himself is recruited by incarnation. In other words, within one to three years after a Dalai Lama dies, he chooses his successor by incarnating his “essence” into the fetus of a boy. The task of the traditional Tibetan government and regent, therefore, was to identify that child from among the tens of thousands of boys born within a few years of the death of the last Dalai Lama.

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རང་ཉིད་ནི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཅིང་། ཚིག་གཞན་གྱིས་བཤད་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གཤེགས་ནས་ལོ་གཅིག་ནས་གསུམ་གྱི་ནང་ཚུན་ཁོང་གིས་རང་གི་“རྣམ་ཤེས་”མངལ་གནས་ཁྱིའུ་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཡང་བསྐྱར་འཁྲུངས་པའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུན་འཛིན་པ་འདེམས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ལས་འགན་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཐ་མ་དེ་གཤེགས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་བཙས་པའི་བྱིས་པ་ཁྲི་ཕྲག་གི་ནང་ནས་བྱིས་པ་དེ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་དེ་ཡིན།

To do this, the Tibetan government or regent examined dreams, visions, miraculous events, and the like to focus the search geographically and then sent out a series of search teams to try to discover young boys who might be the new incarnation. As potential candidates for the new Dalai Lama were identified, the small children were tested by showing them pairs of items— one personally owned by the late Dalai Lama and another that was identical but new. The correct child was expected to choose the things he had used in his previous incarnation, not the new and shiny ones. Ultimately, the next Dalai Lama was chosen from the pool of several “candidate-children” who had been identified by the different search teams; then he was brought back to Lhasa, where he studied religion with tutors. This system effectively transferred the charisma of the previous incarnation to the new one and legitimized the selection.

དེ་ལྟར་བྱེད་པར་བོད་གཞུང་དང་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱིས་རྨི་ལྟས་དང་གཟིགས་སྣང་། ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཁག་ལ་བརྟག་ཞིབ་གནང་སྟེ། ས་ཕྱོགས་གང་དུ་འཁྲུངས་མིན་ངེས་གཏན་འཁེལ་བ་བྱས་རྗེས། འཚོལ་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་རིམ་པར་བཏང་སྟེ་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་སྲིད་པའི་ཁྱེའུ་གསར་འཚོལ་གནང་གི་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་འོས་སྤྲུལ་ཁག་བཙལ་འཚོལ་ཐུབ་རྗེས། འོས་སྤྲུལ་ཁྱེའུ་ཆུང་ཆུང་ཚོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་གོང་མར་དབང་བའི་ཅ་དངོས་ངོ་མ་དང་དེའི་ངོ་འདྲ་གསར་པ་བསྟན་ཏེ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད། དེ་ཡང་། ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་མེད་ཡིན་ན་རང་གི་སྐུ་གོང་མའི་སྐབས་བེད་སྤྱོད་གནང་བ་དེ་རང་འདེམས་པ་ལས་ཁྲ་ཁྲ་སིལ་སིལ་གྱི་གསར་པ་མི་འདེམས་པར་བརྩི། མདོར་ན། ཡང་སྲིད་བཙལ་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་མི་འདྲ་བ་ཁག་གིས་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་“འོས་གཞིའི་ཁྱེའུ་”ཁ་ཤས་བསགས་པའི་ནང་ནས་མཐར་ཐུག་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རྗེས་མ་དེ༌ བདམས་རྗེས༌ལྷ་སར་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པ་དང་ལྷན་དུ་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་གནང་གི་ཡོད། ལམ་ལུགས་འདིས་ནུས་ལྡན་གྱི་སྒོ་ནས་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་ཡོན་ཡང་སྲིད་རྗེས་མར་འཕོ་བར་མ་ཟད་འདེམས་སྒྲུག་ཁྲིམས་མཐུན་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན།

During the Dalai Lama’s minority, Tibet was ruled by a regent, who held power until the Dalai Lama reached age eighteen. At this time, the Dalai Lama assumed political power for the remainder of his life. However, even after a dalai lama formally assumed power, how much he was really able to exercise has varied according to circumstances and the particular dalai lama involved.

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་དགུང་ན་བཅོ་བརྒྱད་ལ་མ་སོན་བར་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ལ་དབང་ལུང་བསྒྱུར་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་ཅིང་། དགུང་གྲངས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོན་མཚམས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་བཞེས་ཏེ་སྐུ་ཚེ་ལྷག་མའི་རིང་སྲིད་སྐྱོང་གི་ཡོད། ཡིན་ནའང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ལུགས་ལྟར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འགན་བཞེས་རྗེས་སུའང་ཡང་སྙིང་སྐུ་དབང་ག་ཚོད་ཙམ་འཛིན་ཐུབ་མིན་ནི། ཡུལ་དུས་གནས་སྟངས་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཐོག་བྱེ་བྲག་པ་སོ་སོར་བལྟོས་ཏེ་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད།

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར། ༢

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕྲན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༧ ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྔ་དགོང་ལས་ཞོར་དང་གུང་གསེང་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་པའི་ལས་རིམ་ཞིག་ཡིན། ལས་རིམ་འདི་ག་ཚོད་བར་འགྲོ་ཐུབ་མིན་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང་གཅིག་ནས་དབྱིན་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་སྲིད་པ་དང་། གཉིས་ནས་དབྱིན་བོད་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་མཚོན་ཀློག་པ་རྣམ་པས་ཕྲན་གྱི་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལེགས་བཅོས་དགོངས་འཆར་ཐད་ཀར་གནང་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས་བཞིན་ཡོད། བསྒྱུར་གཞི་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན། བོད་འགྱུར་རྣམས་རགས་ཟིན་ཡིན་པས། གཞན་དུ་ལུང་འདྲེན་པ་དང་དཔྱད་གཞིར་སྤྱོད་པ། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ། དྲྭ་ལམ་གཞན་དུ་འདྲེན་བཀོད་བྱེད་པ་སོགས་མ་གནང་རོགས།  ཆུང་ཚེ་རིང་པས། གུས་འདུད་དང་བཅས། 

To understand twentieth-century Tibetan history, therefore, it is necessary to understand that Tibet was, in many fundamental ways, a premodern theocratic polity, and this was not because of any unusual isolation. In the twentieth century, Tibet looked modernity straight in the eyes and rejected change and adaptation. Its leaders saw Tibet’s greatness in its religious institutions and held strongly that these should be continued without competition or contamination from “modern” institutions such as public schools or a professional army.2

THE GOVERNMENT

The Tibetan government in 1951 consisted of a system of hierarchically(བླ་དཔོན་གྱིས་དབང་བསྒྱུར་བའི། བླ་གཞུང་གི་) arranged offices staffed by a bureaucracy (དཔོན་དབང་སྲིད་གཞུང་)of roughly five hundred officials, about half of whom were monk officials and half lay aristocratic officials.3 Virtually all offices and positions in that government were headed by lay and monk officials jointly sharing power. This tiny bureaucracy was able to administer a country the size of western Europe, because the Tibetan government operated under a minimalist philosophy in which most governmental functions were performed by local lords who held manorial estates.
       The lay official segment of the government was recruited from a hereditary aristocracy that consisted of about two hundred families. Each aristocratic family held at least one manorial estate with attached peasant families and in return was required to send at least one male family member to serve as a government official (with no salary). Serving the government as a lay official was technically an obligation but in reality was a carefully guarded prerogative. With the exception of the families of the successive dalai lamas and, in the twentieth century, a few very rich trading families, nonnobles could not become lay government officials.
       The monk official segment of the government was recruited primarily from a small number of monasteries, principally the three huge monasteries around Lhasa (Sera, Drepung, and Ganden) but also a few others such as Muru and Shide. These monk officials were required to be celibate but did not live in monasteries and were not active in the affairs of their original monasteries. Instead they were specially trained for administrative service in the Tselabdra, a government school located in the Potala. They became bureaucrats much like their lay aristocratic counterparts, although, unlike the aristocrats, they were celibate monks and had no estates.
      
དེར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་པར། གཞི་རིམ་གྱི་གནས་ཚུལ་མང་པོའི་ཐོག་ནས། བོད་འདི་དེང་རབས་ཅན་མ་དར་སྔོན་གྱི་བླ་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་རྒྱུན་ལྡན་མ་ཡིན་པའི་འབྲེལ་མེད་ཁེར་གནས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་དེ་ཤེས་དགོས། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་བོད་ཀྱིས་ཐད་ཀར་དེང་རབས་ལ་བལྟས་ཏེ་སྒྱུར་བཅོས་དང་བསྟུན་སྒྱུར་བྱེད་རྒྱུར་དང་ལེན་བྱས་མེད། བོད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆེ་ཁྱད་དེ་ཆོས་སྡེ་ཁག་ཡིན་པར་གཟིགས་ཏེ། འདི་དག་ལ་མང་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭའམ་ཆེད་ལས་དམག་དཔུང་ལྟ་བུའི་"དེང་རབས་"ཀྱི་སྡེ་ཁག་གང་གིས་ཀྱང་འགྲན་རྩོད་དམ་སླད་སྐྱོན་མ་ཐེབས་པར་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་དགོས་པའི་ལངས་ཕྱོགས་བརྟན་བཟུང་བྱས་པ་རེད། [2]

སྲིད་གཞུང་།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་བོད་གཞུང་གི་ནང་། བླ་གཞུང་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ནང་དཔོན་བསྐོས་གཞུང་ཞབས་པ་རོབ་རྩིས་བྱས་ན་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་ཡོད་པ་ལས། ཕྱེད་ཙམ་ནི་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཡིན་པ་དང་ཕྱེད་སྐུ་དྲག་རེད།[3] དོན་དམ་དུ་སྲིད་གཞུང་དེའི་ཡིག་ཚང་དང་ལས་གནས་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་དབུ་འདོམས་སེར་སྐྱ་ཉིས་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་དབང་ཆ་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད། བོད་གཞུང་གི་ཞུ་བྱའི་ལས་དོན་ཕལ་མོ་ཆེ་ཁུ་བསྡུས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་(minimalist philosophy)འོག་སྒེར་གཞིས་བཟུང་བའི་ས་གནས་མངའ་བདག་ཚོས་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། དཔོན་དབང་སྲིད་གཞུང་ཆུང་ཆུང་འདིས་ཡུ་རོབ་ནུབ་མ་དང་རྒྱ་ཁྱོན་མཚུངས་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཞིག་ལ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། 
        གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོའི་སྡེ་ཁག་ནི་བོད་ནང་སྐུ་དྲག་གཟིམ་ཤག་ཉིས་བརྒྱ་སྐོར་ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་ཕ་ཤུལ་བུ་འཛིན་ལམ་ནས་བསྡུ་འཇུག་བྱེད། དེ་ཡང་སྐུ་དྲག་གི་གཟིམ་ཤག་རེས་ཞིང་བྲན་དུད་ཚང་ཁག་མཉམ་སྦྲགས་ཅན་གྱི་སྒེར་གཞིས་ཉུང་མཐར་གཅིག་རེ་འཛིན་གཉེར་བྱེད་པའི་དོད་དུ། གཟིམ་ཤག་ནང་ནས་ཉུང་མཐར་སྐྱེས་པ་གཅིག་རེ་ (གླ་མེད་)གཞུང་ཞབས་བྱེད་པར་གཏོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད། གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོའི་ནང་དུ་ཞུགས་དགོས་པ་དེ་འགྲོ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་འཁུར་འགན་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དོན་དངོས་སུ་གཟབ་ནན་གྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་དམིགས་བསལ་ཁེ་དབང་ཞིག་ཆགས་ཡོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་ཡབ་གཞིས་རྣམས་དང་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་འབྱོར་པ་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཚོང་པའི་དུད་ཚང་ཁ་ཤས་དམིགས་བསལ་གོང་ཕུད་ཡིན་པ་ཕུད། མི་དྲག་གི་ཁྱིམ་རྒྱུད་མ་ཡིན་པ་རྣམས་གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་ཆགས་ཀྱི་མེད།
             གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བའི་སྡེ་ཁག་ནི་གཞི་རྩའི་ཆར་དགོན་སྡེ་ཉུང་ཤས་ཤིག་ནས་བསྡུ་ཞིང་དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ལྷ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་(སེ་རྭ་དང་འབྲས་སྤུངས། དགའ་ལྡན་)ནས་བསྡུ་བ་རེད། འོན་ཀྱང་རྨེ་རུ་དང་ཞི་སྡེ་ལྟ་བུའི་དགོན་སྡེ་གཞན་ཉུང་ཤས་ནས་ཀྱང་བསྡུ་བ་ཡིན། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་འདི་དག་ཚངས་སྤྱོད་ལ་གནས་དགོས་ཀྱང་དགོན་པར་སྡོད་མི་དགོས་ལ། རང་གི་འབྱུང་ཁུངས་དགོན་པའི་གནད་དོན་ལ་ཐེ་གཏོགས་ཆེན་པོ་མེད་པར་དེའི་ཚབ་ཏུ། ཁོང་ཚོ་པོ་ཏ་ལར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་གཞུང་གཉེར་རྩེ་སློབ་གྲྭ་ཞེས་པའི་ནང་སྲིད་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་དོན་སྒྲུབ་མཁན་དུ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་། མ་གཞི་ཁོང་ཚོ་སྐུ་དྲག་གཞུང་ཞབས་དང་མི་འདྲ་བར་ཚངས་སྤྱོད་ཅན་གྱི་གྲྭ་པ་ཡིན་པར་མ་ཟད་སྒེར་གཞིས་མེད་ན་ཡང་། ཁོང་ཚོ་རང་གི་ཕྱག་སྦྲེལ་གཞུང་ཞབས་སྐུ་དྲག་སྐྱ་བོ་ཚོ་དང་མཚུངས་པའི་དཔོན་ཉམས་ཅན་ཞིག་ཆགས་ཀྱི་ཡོད།

ཟུར་མཆན།
[༢] དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ཕྱེད་སྔ་མའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི། གྷོལ་ཊེ་སེ་ཊན་གྱིས་བརྩམས་ཤིང་ ༡༩༨༩ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་བླ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ནུབ་པ་ཞེས་པའི་དེབ་ནང་ཞིབ་གླེང་བྱས་ཡོད།
[༣] བོད་སྐད་ནང་བོད་གཞུང་ལ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ངམ་སྡེ་པ་གཞུང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད།

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར། ༡

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕྲན་གྱིས་དེ་རིང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༧ ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྔ་དགོང་ལས་ཞོར་དང་གུང་གསེང་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་པའི་ལས་རིམ་ཞིག་ཡིན། ལས་རིམ་འདི་ག་ཚོད་བར་འགྲོ་ཐུབ་མིན་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང་གཅིག་ནས་དབྱིན་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་སྲིད་པ་དང་། གཉིས་ནས་དབྱིན་བོད་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་མཚོན་ཀློག་པ་རྣམ་པས་ཕྲན་གྱི་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལེགས་བཅོས་དགོངས་འཆར་ཐད་ཀར་གནང་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས་བཞིན་ཡོད། བསྒྱུར་གཞི་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན། བོད་འགྱུར་རྣམས་རགས་ཟིན་ཡིན་པས། གཞན་དུ་ལུང་འདྲེན་པ་དང་དཔྱད་གཞིར་སྤྱོད་པ། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ། དྲྭ་ལམ་གཞན་དུ་འདྲེན་བཀོད་བྱེད་པ་སོགས་མ་གནང་རོགས།  ཆུང་ཚེ་རིང་པས། གུས་འདུད་དང་བཅས།

Introduction

Tibetan Society on the Eve of  Incorporation into China

Political systems have ideologies that summarize and rationalize their basic premises. In Tibet, society and government were based on a value system in which religious goals and activities were paramount. The Tibetan state as headed by the Dalai Lama was founded in the mid-seventeenth century after decades of bitter sectarian conflict. The new theocratic government saw its mission as the support and enhancement of Buddhism, particularly its own “yellow hat” (or Gelugpa) sect. Tibetans conceived of this as a system of “religion and government joined together” (tib. chösi nyiden), because the ruler, the Dalai Lama, was an incarnation of the Bodhisattva Avaloketisvara, and monks served alongside laymen to administer the country. Moreover, beginning in the eighteenth century, the regents who ruled during the dalai lamas’ minorities were also incarnate lamas. Tibetans considered their country unique because of this “dual system” of government. The depth of this belief was conveyed in a letter the Tibetan government sent to Chiang Kai-shek in 1946: “There are many great nations on this earth who have achieved unprecedented wealth and might, but there is only one nation which is dedicated to the well-being of humanity in the world and that is the religious land of Tibet which cherishes a joint spiritual and temporal system.”1

ངོ་སྤྲོད།

རྒྱ་ནག་དང་མཉམ་སྡེབ་མ་བྱས་གོང་གི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས།

ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་དུ་ལྟ་གྲུབ་ཡོད་པ་དེས། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ཕྱོགས་བསྡོམས་དང་དེའི་རྨང་གཞི་ཁག་རིགས་འགྲོས་དང་མཐུན་པར་བསྒྱུར་གྱི་ཡོད། བོད་ནང་སྤྱི་ཚོགས་དང་སྲིད་གཞུང་ནི། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱ་དང་བྱེད་སྒོ་རྣམས་བླ་ན་མེད་པར་བརྩི་བའི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་ཞིག་རྨང་གཞིར་བྱས་ཏེ་གྲུབ་ཅིང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་དབུ་འཁྲིད་པའི་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ལོ་རབས་ཁ་ཤས་རིང་གྲུབ་མཐའི་འཐབ་རྩོད་དྲག་པོ་བྱས་རྗེས་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བཙུགས་པ་ཞིག་རེད། བླ་དཔོན་གྱིས་སྐྱོང་བའི་སྲིད་གཞུང་གསར་པ་འདིས་རང་གི་བསྒྲུབ་བྱ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་རང་བསྟན་ཞྭ་སེར་རིང་ལུགས་(དགེ་ལུགས་པ་)ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་དར་སྤེལ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པར་བརྩི་ཡི་ཡོད། བོད་མི་ཚོས་སྲིད་གཞུང་འདིའི་མངའ་བདག་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ཡིན་པར་མ་ཟད། སེར་མོ་བ་ཚོས་ཀྱང་སྐྱ་བོ་དང་མཉམ་དུ་ཡུལ་ཁམས་སྐྱོང་གི་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ལམ་ལུགས་འདི་“ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་”ཞིག་ཏུ་བརྩི་ཞིང་། དེའི་ཐོག་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དགུང་ན་མ་སོན་པའི་དུས་ཡུན་རིང་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཚབ་རྣམས་ཀྱང་བླ་སྤྲུལ་རེད། སྲིད་གཞུང་ལ་“ལུགས་གཉིས་”འདི་ལྡན་པའི་ཆ་ནས་བོད་མི་ཚོས་རང་གི་ཡུལ་གྲུ་དེ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གཏིང་ཟབ་པའི་ཡིད་ཆེས་འདི་ནི་བོད་གཞུང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ལོར་ཇཱང་ཅའེ་ཧྲེ་ལ་བཏང་བའི་ཡི་གེ་ཞིག་གིས་མཚོན་གྱི་ཡོད། ཡི་གེ་དེའི་ནང་“ས་སྟེང་འདིར་རྒྱུ་འབྱོར་བ་དང་དཔུང་སྟོབས་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ཆེན་མང་ཡང་། གླིང་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་རྩ་ལ་བརྩོན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བོད་ཆོས་ལྡན་གྱི་ཞིང་འདི་ཉིད་འབའ་ཞིག་ཡིན་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་རེད། ༡

ཁྱེད་ཀྱིས་གནམ་གྲུ་བཟོ་ཐུབ།

དགོས་མཁོ།

• འགྱིག་སོབ་ལས་གྲུབ་པའི་སྡེར་མ། Styrofoam dinner plate
• ཞ་སྨྱུག Pencil
• ཇེམ་ཙེ། Scissors
• ཐིག་ཤིང༌། Ruler
• ཤོག་བུ་འཛིན་བྱེད་སྟེམས་ལྕགས། 1 small papper clip

བཟོ་སྟངས།

1. འགྱིག་སོབ་ལས་གྲུབ་པའི་སྡེར་མའམ་ཤོག་པང་དེ་ནས་ཨིན་ཇི་ ༤ ཅན་(10 CM སན་ཊི་མི་ཊར་ ༡༠)གྱི་གྲུ་བཞི་ཁ་གང་མ་ཞིག་བྲེག་དགོས།
2. དཔེ་རིས་ནང་གསལ་བཞིན། གནམ་གྲུའི་ལུས་པོ་དང་གཤོག་པའི་ཆེད་གོང་གསལ་གྲུ་བཞི་ཁ་གང་མ་དེ། ཡང་བསྐྱར་དབྱིབས་ཟུར་གསུམ་མ་ཞིག་ཏུ་བྲེག་དགོས། དེ་ལྟར་བྱས་ན་བྲས་ཧྲུག་ཟུར་གསུམ་མ་ཆུང་ཆུང་གཉིས་འབྱུང་ངེས་ཡིན་པས་དེ་ལས་གཅིག་གནམ་གྲུའི་མཇུག་མ་བཟོ་ཆེད་དུ་ཟུར་དུ་ཉར་དགོས།
3. དཔེ་རིས་ནང་གསལ་བཞིན། དབྱིབས་ཟུར་གསུམ་མའི་ཆེ་སའི་ངོས་དེ་ནས་དཀྱིལ་བར་ཐིག་ཅིག་བྲིས་ཏེ། ཐིག་དེ་གཞི་བཟུང་བྲེག་དགོས།
4. དཔེ་རིས་ནང་གསལ་བཞིན། མཇུག་མའི་ཆེད་དུ་ཟུར་དུ་བཞག་པའི་ཟུར་གསུམ་མ་དེའི་མདུན་ངོས་ནས་ཨིན་ཇི་༡ དང་ཕྱེད་ཀ་(སན་ཊི་མི་ཊར་ ༣་༧༥)ཙམ་བར་བྲེག་དགོས།
5. དཔེ་རིས་ནང་གསལ་བཞིན་གནམ་གྲུའི་མཇུག་མ་དང༌། ལུས་གཉིས་མཐུད་སྦྱོར་བྱས་ཐོག
   གནམ་གྲུའི་མདུན་ངོས་སུ་ཤོག་བུ་འཛིན་བྱེད་སྟེམས་ལྕགས་ཆུང་ཆུང་དེ་བགར་བ་དང་ཁྱེད་ཀྱི་གནམ་གྲུ་བཟོས་ཚར་བ་རེད། དེས་ག་ཚོད་བར་འཕུར་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་མེད་ཚོད་ལྟ་གནང་དང༌།།