རི་བོ་དང་རི་པ། ད་དུང་ཁེར་གདུང་།

༢༠༡༢།༠༤།༡༩

(རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཞུ་དག་ཟིན་མེད།)

༅༅།། མཛེས་ཤིང་མཁོ་རྒུ་འཛོམས་ཀྱང་རི་བོ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་འདིར་སླེབས་རྗེས། ངས་གཞི་ནས་རང་ཉིད་རི་ལ་ཇི་ཙམ་གྱིས་དགའ་སྣང་ཡོད་པ་དེ་ཤེས། མ་གཞི་ང་རང་བོད་ཀྱི་རི་དང་འགྲོགས་ནས་མི་ལོ་བཅུ་གྲངས་དང་། རྒྱ་གར་རྡ་རམ་ས་ལའི་རི་ཚོགས་དང་འདྲིས་ནས་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་བསྡད་པས། རི་ནི་ངའི་མི་ཚེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་ལོས་གྱུར།

ཉིན་ཤས་སྔོན་ང་དང་ངོ་ཤེས་ཁ་ཤས་སྤྱི་པའི་གླིང་ཀ་ཞིག་ཏུ་ཕྱིན། གླིང་ཀ་དེའི་ནང་ས་ཕུང་མཐོ་ཙམ་ཞིག་འདུག་པ་དེ་རི་མིན་པ་ཚང་མས་ཤེས་ཀྱང་། ངའི་སེམས་ནང་དེ་རི་ཡིན་པ་ལྟར་མངོན་ནས་དབང་མེད་དུ་འཛེགས་པར་ཤོར། དེ་འཕྲལ་ངས་རི་དང་ས་ཕུང་གི་ཁྱད་པར་ཚོར་བྱུང། ས་ཕུང་ལ་རི་ལྟ་བུའི་མཁྲེགས་ཆ་མེད་པར་མ་ཟད། རི་ལྟ་བུའི་བརྟན་ཆ་དང་བརྗིད་ཆ། ད་དུང་རི་ཡི་དྲི་མ་དེ་ཡང་མི་འདུག །རི་ཡི་དྲི་མ་ཞེས་བརྗོད་དུས། གཞན་དག་གིས་ཚོར་དཀའ་ཡང་། ང་ལ་མཚོན་ན་དྲི་མ་དེ་ཧ་ཅང་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡིན།

དུག་སློག དུགས་སློག

༅༅།། ཉེ་དུས་ཕ་རན་སིར་བཞུགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་མཁས་པ་ཞིག་གིས་ང་ལ། བོད་སྐད་ནང་། གྱོན་གོས་ལ་སྐབས་རེ་དུག་སློག་ཟེར་གྱི་འདུག །དེའི་རྒྱུ་མཚན་ག་རེ་ཡིན་ནམ། གྱོན་གོས་དང་དུག་གི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་ག་རེ་ཡོད་དམ། ཞེས་དྲིས་བྱུང་། དྲི་བ་དེ་ནི་གློ་བུར་བ་ཞིག་ཡིན་ལ་དེའི་གོང་དུ་མིང་ཚིག་འདིའི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་ཁྱོན་ནས་གཏོང་མྱོང་མེད་སྟབས། དགོངས་པ་མ་ཚོམ། ངས་དེའི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་རྩ་བ་ནས་གཏོང་མ་མྱོང་བས་ད་ལྟ་འགྲེལ་བཤད་ཞུ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་ཅེས་ཞུས་པ་ཡིན། 

     རང་གི་སྡོད་གནས་སུ་སླེབས་རྗེས་ངས་འཕྲུལ་སྒྲའི་(twitter)ཐོག་ལ།་དྲི་བ་དེ་གླེང་བ་དང་སྦྲགས་“ཉི་མ་དང་རླུང་སོགས་ཀྱི་ཚ་ཟེར་གྲང་ཟེར་དེ་ཚོས་གནོད་པས་དུག་ལྟ་བུ་རེད། གནོད་པ་དེ་ཟློག་པའམ་སློག་པས་དུག་སློག་ཟེར་ཞེས་འདྲ་ཆཌ་པོ་ཞིག་བཤད་ན་གང་འདྲ་འདུག“ཅེས་དྲྭ་གྲོགས་(འཕྲུལ་སྒྲ་དྲྭ་བའི་སྒང་ལ་ང་ཚོས་འཕྲུལ་གྲོགས་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད།)ཚོར་འོལ་ཚོད་ཀྱི་བསམ་འཆར་ཞིག་བཏོན་པ་ཡིན། 

       ངའི་རྨོངས་འཆར་དེ་ཏག་ཏག་“སོ་ཕག་འཕངས་ནས་གཡང་ཊི་འདྲེན་པ་”ཞེས་པའི་དཔེ་རུ་གྱུར་ཏེ། མཁྱེན་དཔྱོད་ཡངས་པའི་འཕྲུལ་གྲོགས་ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་དང་། ར་ས་ཕོ་ཉ་སོགས་ཀྱིས་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་དུ་བསམ་འཆར་བཏོན། བསམ་འཆར་དེ་ཚོ་མདོར་བསྡུས་ན་གཉིས་ཏེ། ཕྱིའི་སྐད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང་། བོད་རང་གི་སྐད་ཡིན་པར་འདོད་པ་བཅས་རྩ་བའི་འདོད་ཚུལ་གཉིས་རེད། དེ་ཡང་འཕྲུལ་གྲོགས་ར་ས་ཕོ་ཉས། དུག་ལོག་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་དུ་ཀཱུ་ལ་ཞེས་པ་ནས་བྱུང་སྲིད་པར་འདོད་ཅིང་། དེ་མིན་འཕྲུལ་གྲོགས་གཞན་ཞིག་གིས། དུག་སློག་ནི་དབྱིན་སྐད་ཀྱི་ཁོ་ལོ་རྡ་(Cloth)ཞེས་པ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་སྲིད་པའི་དོགས་འཆར་བཏོན།

      བོད་རང་གི་མིང་ཚིག་ཡིན་པ་གཞིར་བཟུང་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་གྱི་ནང་ནས་ཆབ་མདོ་ཤེས་རབ་ལགས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་ཁག་གཉིས་ཏེ། 

༡) དུག་སློག་ནི་དོན་དུ་ནམ་དུས་སོ་སོར་གྱོན་བྱེད་ཀྱི་སློག་པའམ་གོས་ཡིན་ཕྱིར་ཐོག་མར་དུས་སློག་ཟེར་བ་དང་། རིམ་པས་སྒྲ་འགྱུར་ནས་དུག་སློག་ཏུ་གྱུར་པ།  

༢) དུགས་ནི་བརྡ་རྙིང་སྦྱར་བའམ་གཡོག་པ་དང་རེག་པ་སོགས་ལ་གོ་བས། དེས་ན་ལུས་ལ་སྦྱར་བའམ་གཡོག་བྱའི་སློག་པ་ལ་དུགས་སློག་ཅེས་ཡིན་རུང་། ཕྱིས་སུ་ཡང་འཇུག་ས་བོར་ཏེ་དུག་སློག་ཏུ་གྱུར་པར་གསུངས། 

       ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་དུ་ཀཱུ་ལ་ཞེས་པ་མྱུར་དུ་བཀླགས་ན། དུག་སློག་ཅེས་པའི་སྒྲ་དང་ཅུང་ཟད་ཉེ་བ་བདེན་ཡང་། དུ་ཀཱུ་ལ་ནི་གོས་སྤྱིའི་མིང་མ་ཡིན་པར་གོས་སྲབ་མོ་ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་གྱི་མིང་ཡིན། ཁོ་ལོ་རྡ་(Cloth) ཞེས་པའི་དབྱིན་སྐད་ནས་དུག་སློག་བྱུང་བ་མིན་ནམ་གསུང་མཁན་ལ་རྒྱུ་མཚན་འདྲི་སྐབས། ལན་དུ་གོས་སློག་དང་ཁོ་ལོ་རྡ་སྒྲ་འདྲ་ཞིང་། གོས་སློག་དང་དུག་སློག་དོན་གཅིག་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་བར་འབྲེལ་བ་མེད་དམ་སྙམ་ནས་བསམ་འཆར་དེ་བཏོན་པ་ཡིན་གསུངས། མདོར་ན་དེ་ཐད་ཀར་དུག་སློག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་མ་རེད།

         བསམ་འཆར་དེ་དག་ལ་ཉན་རྗེས་ང་རང་གིས་སེམས་ནང། དུགས་ཅེས་པ་ལུས་ལ་སྦྱར་པའམ་གཡོག་པའི་གོ་དོན་ཅན་གྱི་བརྡ་རྙིང་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རང་རེའི་སྨན་གཞུང་གི་ནང་དུ་ད་ལྟའང་ནད་པའི་ལུས་གནད་ལ་རྫས་སྦྱར་ཏེ་དྲོད་དུགས་དང་། གྲང་དུགས་ཀྱི་བཅོས་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྔ་མོ་དྲོད་སྲོ་སའི་སྲོ་ཁང་ལ་དུགས་ཁང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། དུག་སློག་གི་དག་ཆ་ངོ་མ་དུགས་སློག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་འདི་བརྡ་རྙིང་ཡིན་པ་མ་ཤེས་པར་སྒྲ་གདངས་ལ་གཞིགས་ཏེ་ཚིག་མཛོད་ཁང་ནང་དུག་སློག་ཅེས་བྲིས་པ་རྒྱུན་འབྱམས་སོང་བ་མིན་ནམ་སྙམ།

       ད་དུང་ཚིག་འདིའི་ཐད་མུ་མཐུད་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པ་ཁ་ཤས་འདུག་པ་སྟེ། དུགས་སློག་གམ་དུག་སློག་ཅེས་པའི་མིང་ཚིག་འདི་ཡིག་ལམ་དུ་འཁོད་སྔ་ཤོས་ག་དུས་ཡིན་པ་དང་། དེའི་དག་ཆར་འགྱུར་བ་སོང་ཡོད་མེད། ཚིག་འདི་བོད་དབུས་གཙང་གཉིས་དང་། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་དབུས་ཁུལ་ལ་སྤྱོད་ཁྱབ་ཆེ་བ་ལས། མདོ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་བེད་སྤྱོད་མེད་པ་དེ་སྟེས་དབང་ཙམ་ཡིན་དང་། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཡོད་མེད་སོགས་ཡིན། གྲོགས་པོ་ཚོས་མུ་མཐུད་ཐུགས་སྣང་གནང་སྟེ་དགོངས་འཆར་གནང་རོགས། མིང་ཚིག་གཅིག་གི་བྱུང་ལུགས་བྱུང་སྟངས་དེ་ཚོ་གསལ་པོ་བཟོ་ཐུབ་ནའང་། བོད་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་ཞབས་འདེགས་མ་གཏོགས་ཞབས་འདྲེན་དུ་ནམ་ཡང་མི་འགྱུར།། །།

བསམ་ཚུལ་གསར་པ་འདེབས་པ།

༅༅།། བསམ་ཚུལ་ནི་གཟུགས་མེད་ཅིག་ཡིན་པས། དེ་བཏབ་སྟེ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་ཡོད་སྲིད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་སྐྱེ་དངོས་གང་ཞིག་བཏབ་པ་རྣམས་དོན་དུ་སྐྱེ་དངོས་དེ་ལས་འབྲས་བུ་ཞིག་འབྱུང་བར་རེ་བའི་བསམ་པ་ཞིག་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་བཏབ་པ་ཡིན་པས། བསམ་ཚུལ་བཏབ་པ་དང་འདྲ། ད་ལྟ་གསར་བཏོད་པ་ཚོས་བསམ་ཚུལ་གསར་པ་འགའ་ཞིག་འདེབས་བཞིན་ཡོད་ལ། དེས་འགྲོ་བ་མིའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འགའ་ཞིག་སེལ་ཐུབ་སྲིད། ཡིད་མ་ཆེས་མུ་མཐུད་བཀླག་པར་མཛོད།

བོད་སོག་ཆིངས་ཡིག་གི་ཞལ་བཤུས།

བོད་སོག་ཆིངས་ཡིད་འདི་སོག་ཡིག་ནས་ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་དང་། ཨུ་རུ་སུའི་སྐད་ནས་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་འདྲ་བ་ཞིག་དེ་སྔོན་གང་སར་ཁྱབ་ཡོད་ཅིང་། ཞྭ་སྒབ་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་ཆིངས་ཟིན་ཡིག་ཆ་ཕྱོགས་བསྡེབས་ནས་བཤུས་པ་ཡིན་ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་གི་ཆིངས་དོན་ཚིག་བརྗོད་དག་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་དབྱིན་ཡིག་ལྟ་བུ་ཞིག་ནས་བསྒྱུར་བ་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ། ཆིངས་ཡིག་འདི་འདྲ་ཞིག་དངོས་གནས་ཡོད་མེད་ཐད་དེ་སྔོན་དོགས་པ་བྱེད་མཁན་ཡོད་པར་མ་ཟད། དཔེ་དེབ་ཁ་ཤས་ནང་ཆིངས་ཡིག་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་རློམ་མམ་ཡོད་སྐད་ལྟ་བུའི་དོགས་ཚིག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ ལོར་སོག་པོའི་ཚན་རིག་སློབ་སྡེས་(Mongolian Academy of Sciences)ཆིངས་ཡིག་འདིའི་སོག་ཡིག་མ་ཚིག་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལོར་སོག་ཡུལ་གྱི་ཡིག་ཚགས་ནང་ནས་བོད་ཡིག་གི་མ་དཔེ་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད།

༢༠༡༠ ལོར་ཕྲན་ལ་སོག་ཡུལ་ནས་གོང་གསལ་ ༢༠༠༧ ལོར་གསར་རྙེད་བྱུང་བའི་ཆིངས་ཡིག་ཨ་མ་དེ་དངོས་སུ་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་ལྟར། དེའི་ཚིག་བརྗོད་ཡོངས་རྫོགས་ཞལ་བཤུས་ཀྱིས་ཡིག་ནོར་རྣམས་མ་བཅོས་པར་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་གཤམ་དུ་བཀོད་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ནང་གསལ་བའི་ཚིག་གཞི་ཡང་མཇུག་ཏུ་བཀོད་ཡོད།

བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་འཇུ་ཆེན་ཐུབ་བསྟན་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།

(གསལ་བཤད། ལོ་རྒྱུས་འདི་ཕྲན་གྱིས་རགས་ཟིན་བཀོད་རྗེས། སྲས་མོ་འཇུ་ཆེན་དཀོན་མཆོག་བརྒྱུད་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་དམ་པ་གང་དེར་སྤྱན་འབུལ་ཞུས་པ་ཡིན། ཁྲི་ཟུར་དམ་པ་དེས་ལོ་རྒྱུས་ས་བོན་འདི་གཟིགས་རྗེས་སྣོན་བཅོས་ཕྲན་བུ་གནང་སྟེ་ཕྱིར་གནང་བྱུང་བ་ལྟར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ལགས།) 

འཇུ་ཆེན་ཐུབ་བསྟན་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༩ ལོར་ཁམས་སྡེ་དགེའི་ཁོངས་རྨེ་ཤོད་འཇུ་ཆེན་ཚང་དུ་འཁྲུངས། ཆུང་དུས་ནས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཏེ་བོད་ཀྱི་བརྡ་དག་རིག་གནས་དང་ཆོས་ ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་གནང༌། དགུང་ལོ་ ༡༧ ཐོག་ལྷ་ས་དང་ས་སྐྱ་སོགས་ལ་གནས་གཟིགས་དང་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་གནང་སྟེ་དགུང་ལོ་ ༡༩ ཐོག་རང་ཡུལ་དུ་ཕེབས། 

             རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས་མཐུན་ཟབ་ཀྱི་ལས་འགན་གནང་བ་ལྟར་རྒྱ་ནག་བརྒྱུད་ཀོ་རི་ཡ་དང་དྲིན་ཐུར་ཐེངས་གཅིག་ཕེབས། ༡༩༥༥ ལོར་ཁམས་ཁུལ་དམངས་གཙོའི་བཅོས་བསྒྱུར་ཞེས་པ་ལག་བསྟར་བྱེད་སྐབས་ལས་འགུལ་དེར་ངོ་རྒོལ་འཐབ་འཛིང་བྱས་པ་དང་སྡེ་དགེ་ཚང་གི་གནས་སྟངས་གཞུང་སར་སྙན་གསན་དང༌། སྡེ་དགེ་ཁུལ་མི་མང་གིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུར་བོད་གཞུང་གིས་མཚོན་ཆའི་མཐུན་འགྱུར་ཡོང་བ། དེ་བཞིན་གཞུང་གི་མཛད་བྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་ཇི་ཡོད་དང་ཆུ་སྒང་གི་སྒེར་ལངས་སྐོར་བཅས་ཤེས་རྟོགས་སླད་ལྷ་སར་ཐེངས་ལྔ་ཙམ་མངགས་པ་ལྟར་ཕེབས། 

ཌི་ཌུ་དང་དར་ཆ་དཀར་པོ།

༅༅།། ང་རང་ལུས་རྩལ་དང་རྒྱན་རྩེད། ཆང་རག་བཅས་ལ་ཡེ་ནས་མི་དགའ་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཡང་། དུས་ཚོད་སྟོང་པའི་སྐབས་སུ་དགའ་རོལ་བྱེད་ས་མེད་པ་དེ་འདྲའང་མིན། དེ་ཡང་དཔེ་དེབ་དང་རོལ་དབྱངས། གླུ་གཞས། གློག་བརྙན་སོགས་ནི་ངས་དགའ་རོལ་བྱེད་ས་ཡིན།
    རང་ཉིད་གཅིག་པུ་ཡིན་དུས། དཔེ་དེབ་ཀློག་ཞོར་ཤིང་ཏོག་གི་ཁུ་བ་འཐུང་བཞིན་གླུ་གཞས་ལ་ཉན་པའི་བདེ་སྐྱིད་ནི་གང་གིས་ཀྱང་འགྲན་དུ་མེད་པ་ཞིག་རེད། ཁྱད་མཚར་བ་ཞིག་ལ། ང་རང་སྤྲོ་སྣང་གི་གཞས་ལས་སྐྱོ་སྣང་གི་གཞས་ལ་དགའ་བ་ཡོད་ཅིང་། བུ་མོས་བཏང་བའི་གཞས་ལས་བུས་བཏང་བའི་གཞས་ལ་དགའ་བ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཨིན་ཇིའི་གཞས་མ་ཌི་ཌུ་(Dido)ནི་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡིན།

ས།

༅༅།། ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་བཞིན་སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་པགས་ནི་ས་ལས་གྲུབ་ཅིང༌། དེའི་མཐུག་ཚད་ལ་མི་ལི་མི་ཊར་ཁ་ཤས་ནས་མི་ཊར་གསུམ་བཞི་བར་བཅས་སྲབ་མཐུག་སྣ་ཚོགས་ཡོད། སྤྱི་ཡོངས་ནས་བཤད་ན་དེའི་གྲུབ་ཆར་ཧ་ཅང་ཞིབ་པའི་རྡོ་དང་སྔོ་ལུད།(Humus) རླུང༌། ཆུ་བཅས་ཡོད། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཚེ་སྲོག་འཚོ་གནས་ཐུབ་པར་ས་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་སྟེ། སྐྱེ་དངོས་འཚར་སྐྱེད་ཡོང་བར་ས་དགོས་ལ། སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་འཚོ་བཅུད་དང་ཆུ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་ས་ཡིན།

 

       ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གོ་ལ་དང་དེའི་ཐོག་གི་ཚེ་སྲོག་གི་སྐོར་འཛིན་རིམ་སྔོན་མ་ཁག་གི་ནང་སྦྱངས་ཟིན་པ་རེད། སློབ་ཚན་འདིའི་ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་སའི་གྲུབ་ཚུལ་དང་གྲུབ་ཆ། སའི་ཆགས་རིམ། མི་དང་སྲོག་ཆགས། སྐྱེ་དངོས་བཅས་པར་ས་གལ་གནད་ཆེ་ཚུལ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་སློབ་སྦྱོང་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། དེ་བཞིན་ས་རུད་དང་ས་བཅུད་ཉམས་རྐྱེན་དང་འགོག་ཐབས་བཅས་པའི་སྐོར་ཡང་འཆད་རྒྱུ་ཡིན།།

༡ ས་གྲུབ་ཚུལ།

            ཁྱེད་ཀྱིས་ས་གྲུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཚོད་དཔག་ཐུབ་པ་འདུག་གམ། ས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྒྲུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་སྲོག་ཆགས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་ཚུལ་དང་འདྲ་བར་སྤྲོ་བ་འཕེལ་དགོས་པ་ཞིག་རེད། སའི་ཆགས་རིམ་དེ་གའི་འོག་ཏུ་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པའི་རྡོའི་ངོས་ཡོད་ཅིང༌། སྔ་མོ་ས་ཡོམ་ལྟ་བུའི་དྲག་འགུལ་རང་བཞིན་གྱི་རང་བྱུང་གནས་ཚུལ་མང་པོ་བྱུང་བར་བརྟེན་རྡོ་ཆེན་འདི་རིགས་དུམ་བུ་ཆུང་ངུ་མང་པོར་གས་ཆག་ཕྱིན་ཞིང༌། འདི་ལྟར་རང་བྱུང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྡོ་དང་དེ་མིན་གྱི་དངོས་པོ་མང་པོ་དུམ་བུ་ཆུང་ངུར་གས་ཆག་སོང་བ་ལས་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་ངོས་ཀྱི་སའི་ཆགས་རིམ་དེ་གྲུབ་འགོ་ཚུགས། ཆག་ཧྲུག་འདི་དག་ཀྱང་ཆར་པ་དང༌། གངས། རླུང་འཚུབ། འཁྱགས་རོམ། རྒྱུག་ཆུ་བཅས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མུ་མཐུད་ཇེ་ཞིབ་ཏུ་འགྲོ། དེ་ལྟར་རྡོ་ཞིབ་རྣམས་སར་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཕྱེ་མ་ཧ་ཅང་ཞིབ་མོར་གྱུར་པར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད།

༄༅།། མཁས་པའི་དབང་པོ་བྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ།

(གསལ་བཤད། ཕྲན་གྱིས་དེ་སྔོན་བྲ་ཏིའི་སུམ་རྟགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཞོར། གཞུང་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་བྲ་ཏི་དགེ་བཤེས་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར་བཙལ་འཚོལ་ཞུས་ཀྱང་ཞལ་གསལ་བ་ཞིག་མ་རྙེད། ཉིན་ཞིག་རིག་པའི་གྲོགས་པོ་ན་ག་སངས་རྒྱས་བསྟན་དར་ལགས་ལ་དེའི་སྐོར་ཞུ་སྐབས། ཁོང་གིས་གཤམ་གསལ་བྲ་ཏི་དགེ་བཤེས་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བྲིས་མ་ཞིག་གནང་བྱུང་། ལོ་རྒྱུས་འདིའི་མཇུག་ཏུ། ལོ་རྒྱུས་འདི་ཟིན་བྲིས་དགོད་སྟངས་དང་ཁུངས་ལུང་གསུངས་འདུག་ཀྱང་། དེ་ལྟར་དགོད་མཁན་གྱི་མཚན་མི་གསལ། འོན་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་འདིར་ཞིབ་ཆ་གང་ཙམ་འདུག་སྟབས་གཞན་ལ་ཕན་སྲིད་པར་མ་ཟད། རྩ་བརླག་ཏུ་སོང་ན་ཕངས་སྙམ་སྟེ་ཕྲན་གྱི་ཟིན་བྲིས་ནང་བཀོད་པ་ལགས།) 

༈ མཁས་དབང་འདི་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པ། ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དུས་སྨད་ཙམ་ལ་མདོ་སྨད་དཔའ་རིས་ཡུལ་གྱི་བྲ་ཏི་ཞེས་པའི་ཚོ་བར་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ཆུང་དུས་ནས་ཞོགས་དོན་ཡོད་མཁས་གྲུབ་(1)༼༡༦༧༡-༡༧༣༡༽ཀྱི་སྐུ་མདུན་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང༌། སེ་རྭ་ཐེག་ཆེན་གླིང་གི་བྱེས་པ་གྲྭ་ཚང་དུ་བཞུགས། ལྷོ་པ་ཁང་ཚན་གྱི་ཕུར་ལྕོག་རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བྱམས་པ་(2)༼༡༦༨༢-༡༧༦༢༽སོགས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མང་དུ་བསྟེན་ཏེ། གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་སྦྱངས་པ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་མཛད་ནས་མཐར་དགེ་བཤེས་ཀྱི་མཚན་བཏགས་བཞེས་ཀྱང་དེ་ཙམ་གྱིས་མཁས་པའི་ཡང་རྩེར་སོན་པ་མ་བྱུང་བས། ཕུར་ལྕོག་ངག་དབང་བྱམས་པའི་དྲུང་ནས་འཇམ་དབྱངས་དཀར་པོའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་མན་ངག་ཞུས་ཏེ། སེ་རྭ་ནས་རྟ་ལམ་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་ས་བྲག་ཡེར་པ་ཞེས་པར། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྒྲུབ་ཁང་དུ་འཇམ་དབྱངས་དཀར་པོ་ཡུན་རིང་བསྒྲུབས། འོན་ཀྱང་རྟགས་དང་མཚན་མ་གང་ཡང་མ་བྱུང་བས། ཐུགས་སྐྱོ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་ཏེ་གངས་སྟོད་དུ་འབྱོར་བ་ན། གནས་དེར་བྲག་ཕུག་ཙོག་པུ་བའི་གནས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར། ངལ་གསོས་ནས་བཞུགས་ཉིད་གཉིད་ཅུང་ཁུག་པ་ན། རྨི་ལམ་དུ་ཨ་ཡིག་དཀར་པོའི་ཆར་བབས་པ་དང༌། ཨ་ཡིག་རྣམས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་མཐར་ཨ་ཡིག་གཅིག་པུ་དེ་རང་ཉིད་ལ་ཐིམ་པ་རྨིས། གཉིད་ལས་སད་པ་ན། བྲག་དེར་ཨ་རང་བྱོན་ཞིག་གཟིགས། ད་ལྟའང་བྲག་དེར་ཨ་ཡིག་མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།

       དེ་ནས་སེར་སྨད་དུ་བྱོན་ནས་སླར་ཡང་ཕུར་ལྕོག་ངག་དབང་བྱམས་པའི་དྲུང་དུ་བཅར་ཏེ། རྟགས་དང་མཚན་མ་སོགས་གང་ཡང་མ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཞུས་པར། ལན་དུ་སེམས་ཁྲལ་བྱེད་མི་དགོས། ཁྱེད་རང་གིས་བསྒྲུབས་ཡོད། སང་ཉིན་སྔ་དྲོ་ཇ་ཡག་པོ་ཞིག་བཟོས། དེ་བཏུང་ནས་ཕྱག་དཔེར་གཟིགས་གསུངས་པས། ཞོགས་ཆོས་དམ་བཅའ་ཆེན་མོ་ཡོད་ཀྱང་མ་ཕེབས་པར་བླ་མའི་བཀའ་བཞིན་ཕྱག་དཔེ་གཟིགས་ནས་བཞུགས་པས། སྔར་དང་མི་འདྲ་བའི་མྱོང་བ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེས། དགོང་མོ་དམ་བཅའ་ཆེན་མོར་ཕེབས་ནས་རྟགས་བསལ་བཏང་གནང་བས། མཁས་དབང་སུས་ཀྱང་གླགས་རྙེད་པ་མ་བྱུང་སྟབས། དེ་དག་གིས་བྲ་ཏི་དགེ་བཤེས་སྨྱོན་པས་རྟགས་བསལ་སྒྲིག་མ་བཟོས་ཕྱིན་འདུག་ཟེར་རོ།།

འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ།

༅༅།། བོད་མི་ཚོས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ནི། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གང་ལ་ཕོགས་པའི་ལྷ་སྐལ་ཞེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མགོན་པོར་ངོས་འཛིན་དང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

དེ་ཡང༌། སྔོན་གྱི་ཚེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འོད་མའི་ཚལ་དུ་བཞུགས་པའི་ཚེ། ཞལ་འཛུམ་པར་མཛད་པའི་འོད་ཟེར་གྱིས་བོད་ཡུལ་བཀང་བ་ན། སྒྲིབ་སེལ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཞལ་འཛུམ་པར་མཛད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ཡིན་པའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། སངས་རྒྱས་ཀྱིས། དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གདུལ་བྱར་མ་གྱུར་བའི་མཐའ་འཁོབ་ཁ་བ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་དེར། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེ་བཀའ་དྲིན་ལས་དམ་པའི་ཆོས་ཉི་མ་ཤར་བ་ལྟར་རྒྱས་པར་གྱུར། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་གཞན་གྱིས་མ་ཐུལ་བར་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཁོ་ནས་འདུལ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སྔོན་གྱི་ཚེ། སངས་རྒྱས་སྟོང་གི་སྤྱན་སྔར་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས། མཐའ་འཁོབ་འདུལ་དཀའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཀུན། །བདག་གིས་ཐར་བའི་ལམ་དུ་འདུལ་གྱུར་ཅིག །ཅེས་སོགས་དམ་བཅའ་མཛད་པས་རེད་སོགས་བཀའ་སྩལ་བ་རེད། 

སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། (རྒྱབ་ལྗོངས་བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་།)

དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་པདྨ་དཀར་པོ་ལྟ་བུའི་འོད་ཟེར་ཞིག་བྱུང་ནས། འོད་དེ་བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་ལ་སོང་སྟེ། སངས་རྒྱས་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་ཐུགས་ཀར་ཐིམ་པ་དང༌། འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་དེ་སླར་ཡང་བྱུང་སྟེ། བདུད་རྩིའི་མཚོ་པདྨ་ཅན་དུ་ཞུགས་པས། པདྨའི་མཚོ་དེའི་དབུས་ནས་པདྨ་གཞན་ཀུན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་པདྨའི་རྒྱལ་པོ་ཉི་ཟླ་འབུམ་ཕྲག་

འདྲ་མཉམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆིག་སྒྲིལ་འཚོལ་བ།

༸གོང་ས་མཆོག་གི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་མོལ་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་གནང་བ། 

ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་དབྱིན་ཡིག་ནས་བསྒྱུར།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིན་ཀྲོན་གྱི་བྷོ་རུ་ཀིན་སེ་(Brookings)སློབ་ཁང་དུ་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་དབར་གྱི་མིག་སྔའི་འབྲེལ་མོལ་གནས་སྟངས་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་གསལ་བཤད་གནང་བ་རེད།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་དབར་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་བཟུང་ད་ཕན་འབྲེལ་མོལ་ཐེངས་ལྔ་གནང་ཟིན་པ་དང༌། རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གིས་གསལ་བཤད་གནང་སྐབས་འབྲེལ་མོལ་འདི་དག་འཕེལ་རིམ་པ་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་པའི་སྐོར་གསུངས་པ་སྟེ་“གཞི་རྩའི་མི་མཐུན་པ་རྣམས་གནས་སའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ལངས་ཕྱོགས་ཐད་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀར་ཤེས་རྟོགས་སྔར་བས་ཟབ་པ་བྱུང་”ཞེས་གསུངས་ཡོད།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་དབར་གྱི་མིག་སྔའི་འབྲེལ་མོལ་གྱི་གནས་སྟངས།

ཇོན་ཨལ་ ཐོ་རན་ཊོན་རྒྱ་ནག་ལྟེ་གནས་ཁང་(The John L. Thornton China Center)དང༌། བྷུ་རུ་ཀིན་སེ་སློབ་ཁང་གི་ཨེ་ཤ་ཡའི་བྱང་ཤར་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གིས་ཕྲན་ལ་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་དབར་གྱི་ད་ལྟའི་འབྲེལ་མོལ་གནས་སྟངས་སྐོར་གླེང་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་བཟུང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱིས་འབྲེལ་མོལ་ཐེངས་ལྔ་བྱས་ཟིན་ཏེ། བོད་དང་རྒྱ་ནག་མི་མང་གི་འབྱུང་འགྱུར་ཐད་གཉིས་མོས་བྱ་ཐུབ་པའི་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་སླེབས་པར་དགོས་མཁོ་ཡོད་པའི་གུ་ཡངས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་བསྐྲུན་རྒྱུར་འགྲོ་ལམ་རིང་པོ་ཞིག་སོང་བ་རེད།

རྒྱ་ནག་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་ཁྲོད་“འཆམ་མཐུན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་”ཤིག་བསྐྲུན་རྒྱུའི་དོ་སྣང་གསར་པ་ཞིག་སླེབས་བཞིན་པ་འདིས་ང་ཚོ་བོད་མི་བློ་སྟོབས་འཕེལ། འཆམ་མཐུན་གྱི་ཐོག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་ཐུན་མོང་གི་མོས་མཐུན་ཡོད་པ་་དང་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་མི་མང་ཚང་མའི་དགོས་མཁོར་བསམ་གཞིགས་བྱས་པའི་ཐོག་ནས་བསྐྲུན་པ་ཡིན་དགོས། འདི་ནི་མི་རིགས་ཐ་དད་མང་པོ་འདུས་པའི་དེང་གི་རྒྱ་ནག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལྷག་པར་དུ་དེ་ལྟར་རེད།

དེ་བཞིན་“འབྱོར་ཕྱུགས་ལྡན་ལ་མང་གཙོ་དང་རིག་གཞུང་སྔོན་ཐོན་ཡིན་པའི་དེང་རབས་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་”ཏུ་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུའི་རྒྱ་ནག་གི་“ཞི་བའི་འཕེལ་རྒྱས་”( peaceful rise) ཞེས་པའི་ལྟ་བས་ཀྱང་ང་ཚོར་སྐུལ་ལྕག་ཐེབས་བྱུང༌། ལྟ་བ་འདིས་དེང་སྐབས་རྒྱ་ནག་ནང་འཕྲད་བཞིན་པའི་གནད་དོན་མང་པོར་སྦ་གསང་མེད་པར་གདོང་ལེན་བྱེད་པ་དང་མཉམ་དུ་དེ་ཉིད་ཡུན་གནས་དགོས་ཚེ། བོད་མིའི་མངོན་འདོད་ལའང་བསམ་ཤེས་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་ཏེ། ཞི་བདེ་དང་བརྟན་ལྷིང་ནི་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་ཁོ་ནས་མ་གཏོགས་མངོན་འགྱུར་བྱེད་མི་ཐུབ། རིག་གཞུང་སྣ་མང་དང་ལེན་དང༌། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་“ཞི་བའི་འཕེལ་རྒྱས་”ལེགས་སྒྲུབ་ཆ་ཚང་བ་ཡོང་བའི་གལ་ཆེའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་རེད།

ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་ནང་ཁུལ་ལྟོས་ཤིང་འབྲེལ་བའི་དགོངས་པ་དང༌། གང་གི་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ནང་གསལ་སྟོན་མཛད་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་འབྱུང་འགྱུར་ཐད་ཁོང་གི་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་མཛད་ཕྱོགས་དང་གཟིགས་ཚུལ་ནི། འཆམ་མཐུན་དང་ཞི་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་དང་མཐུན་ཆ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་ཡོ་རོབ་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་གསུང་བཤད་གནང་སྐབས་ཤིག་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་

“དེང་སྐབས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་འདིའི་ནང༌། ང་ཚོར་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་གཅིག་ཡིན་པར་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་པའི་དགོས་མཁོ་ཡོད། འཛམ་གླིང་འདི་བཞིན་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཚབས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། ནང་ཁུལ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཤིང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་གསར་པ་འདིའི་འོག རང་དོན་རྣམས་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལ་རག་ལས་པ་དེ་གསལ་པོ་རེད། དེར་བརྟེན་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་ཚེ་ང་ཚོའི་འབྱུང་འགྱུར་ཉེན་ཁའི་ནང་ལྷུང་རྒྱུ་རེད་”ཅེས་བཀའ་གནང་ཡོད།

མིག་སྔའི་འབྲེལ་མོལ།
དེ་རིང་ངས་བོད་ནང་གི་ད་ཡོད་གནས་སྟངས་ཐད་དཀའ་སེལ་ཐབས་ལམ་འཚོལ་སྒྲུབ་བྱེད་རིང་འཕྲད་པའི་འགོག་རྐྱེན་དང་བོད་མིའི་ཉམས་མྱོང་འགའ་ཞིག་ཞུ་འདོད་བྱུང༌། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བཀས་མངགས་རྒྱ་ནག་གི་དབུ་འཁྲིད་དང་མཇལ་མོལ་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ངའི་རྟོག་ཞིབ་འདིས་མཐར་ཐུག་གཉིས་ཕན་གྱི་གྲོས་མཐུན་འབྱུང་གཞིའི་ཡིད་ཆེས་དང༌། དྲང་བཞག་གི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་རྒྱུར་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

མཉམ་འབྲེལ་ལས་འགུལ་གྱི་འབྱུང་རྩ་དང་འཕེལ་རིམ།།

ཀྲི་ སྤ་རཱན་ཇོ་ཏི།

ངོ་སྤྲོད།

༄༅།། མཉམ་ལས་ཞེས་པའི་བསམ་ཚུལ་ནི་འགྲོ་བ་མི་རང་ཉིད་ལས་ཀྱང་རྙིང་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། ཚོགས་སྡེའི་ངོ་བོར་གྲུབ་པའི་མཉམ་འབྲེལ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་དུས་མཇུག་ཏུ་མ་གཏོགས་བྱུང་མེད། དེ་ཡང་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་ལས་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་བྱུང་བའི་དབང་གིས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ལས་འགུལ་དེར་རྡོག་ལ་བསྒྲིལ་བའི་རྣམ་པ་ཐོན་ཡོད། བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་བྱུང་བར་བརྟེན་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལག་པས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པ་ནས་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པར་ཁ་ཕྱོགས་བསྒྱུར་ཡོད། དེ་བཞིན་གྲོང་གསེབ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ལ་གནས་སྤོ་བྱེད་པ་དང༌། བཟོ་པ་རྣམས་ཉིན་རེར་ཆུ་ཚོད་མང་པོ་ངལ་རྩོལ་བྱེད་བཅུག་པར་མ་ཟད། བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་རྡོ་སོལ་སྔོགས་འདོན་སོགས་བྱེད་བཅུག་སྟབས་བཟོ་པའི་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ཡ་ང་བར་གྱུར། དབྱིན་ཡུལ་དུ་ལེའི་ཛེག ཧྤེར་ (Laissez Faire-ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རང་དབང།)ཞེས་པའི་སྲིད་བྱུས་ལག་བསྟར་བྱས་ཏེ། མི་སྒེར་སོ་སོའི་འདུན་པ་དང་དགའ་མོས་ལ་གཞིགས་པའི་ཚོང་ལས་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རང་དབང་ཆ་ཚང་སྤྲད་ཡོད་ཅིང༌། དེ་སྐབས་དབུལ་ཕྱུག་དབར་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཧེ་བག་དེ་བས་ཀྱང་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པ་དང༌། མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཡོད། དེ་ལྟའི་གཉན་འཕྲང་གྱི་སྐབས་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་རོ་བྷར་ཊི་ ཨོ་ཝན་ (Robert Owen) དང་ཕ་རན་སིའི་ཅར་ལི་སེ་ ཧྥོ་རར་ (Charles Fourer) ལྟ་བུའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་སྨྲ་བ་འགས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལེགས་སྤེལ་ཉེན་འགོག་ཀྱི་ཕན་པ་རླབས་ཆེན་བསྒྲུབས་ཡོད།

ཐོག་མའི་འབད་བརྩོན།

    དབྱིན་ཡུལ་དུ་གནས་སྡོད་ཌུ་ཆའི་ཡུལ་མི་(Dutchman)པི་སི་ ཧྥ་ལོག་བྷོའི་ (P.C. Plockboy) ཞེས་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༥༩ ལོར་ལག་ཤེས་པ་དང༌། གྲུ་པ། ཆེད་ལས་མི་སྣ་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་བཟོ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་འཁོད་པའི་འགྲེམས་ཤོག་ཅིག་པར་བསྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། སྒྲིག་འཛུགས་དེའི་ནང་མ་རྩ་འཇོག་མཁན་དང་ལས་རྩོལ་གྱི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་མོས་བཞིན་ལས་རྩོལ་དང་མ་རྩ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་ཆོག་པ་ཡང་བཀོད་ཡོད། དེ་བཞིན་ཚོགས་པ་ནང་ཁུལ་དུ་ཞིང་ལས་ཀྱི་ཐོན་འབབ་དང་བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས་བརྗེ་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དང༌། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཁེ་འབབ་ཚོགས་མིར་བགོ་འགྲེམས་བྱ་རྒྱུའི་སྐོར་གསལ་ཡོད་པ་རེད། ལོ་ཤས་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༩༥ ལོར་དབྱིན་ཡུལ་ཆོས་གྲོགས་ཚོགས

ང་ལ་དགྲ་མེད།

(ཐ་མའི་བསྒྲགས་གཏམ།)

 

ལིའུ་ཞའོ་པོའོ་ཡིས་བརྩམས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར།

(འདི་ནི་ ༢༠༡༠ ལོའི་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་འཐོབ་མཁན་སྐུ་ཞབས་ལིའུ་ཞའོ་པོའོ་ཡིས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིམས་ཁང་ནང་ཡོངས་བསྒྲགས་གནང་བའི་བསྒྲགས་གཏམ་ཐ་མ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ཏེ་ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྐར་དུས་ཆེན་ཉིན་ཁོང་དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག་ལོ་ ༡༡ བྱ་རྒྱུའི་ཁྲིམས་ཐག་བཅད་པ་རེད། རྩོམ་ཡིག་འདི་ཧོང་ཀོང་དུ་བརྟེན་གཞི་བྱས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་“རྒྱ་ནག་ནང་གི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་”ཞེས་པའི་དྲ་རྒྱའི་ཐོག་བཀོད་པའི་དབྱིན་འགྱུར་གཞི་བཟུང་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐོག །དབྱིན་འགྱུར་དུ་གོ་བ་གསལ་པོ་མེད་པའི་ཚིག་གནད་འགའ་ཞིག་གི་ཐད་མ་དཔེ་རྒྱ་ཡིག་དང་མཚུངས་བསྡུར་གྱིས་རྒྱ་ཡིག་གི་གོ་བ་ལྟར་བསྒྱུར་བའང་ཡོད།)

༅༅།། དུས་རབས་ཕྱེད་ལྷག་ཙམ་གྱི་ངའི་མི་ཚེའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ ༡༩༨༩ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པ་ནི་དཀྱོག་མཚམས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དུས་མཚམས་དེར་མ་སླེབས་བར། ང་རང་ནི་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཚུད་རྒྱུགས་གཞི་ནས་བསྐྱར་གསོ་ཐུབ་སྟེ། སློབ་ཆེན་དུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་མཁན་སྐབས་དང་པོའི་(ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ལོའི་འཛིན་གྲྭ་)ཁོངས་མི་ཞིག་ཡིན་པས། ཉེ་བའི་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་(BA)ནས་གཙུག་ལག་རབ་འབྱམས་པ་(MA)དང་། དེ་ནས་འབུམ་རམས་པ་(PhD)བཅས་ངའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཚང་མ་གེགས་མེད་བདེ་བགྲོད་ཐུབ་པ་བྱུང་ལ། སློབ་ཐོན་མིང་རྟགས་ཐོབ་རྗེས། པེ་ཅིང་དགེ་འོས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་(Beijing Normal University)སློབ་ཁྲིད་བྱས་ཤིང་། སློབ་དཔོན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ང་ལ་སློབ་མ་ཚོས་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་ཐོབ། དེ་དང་དུས་མཉམ་དུ། ང་རང་སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རྩོམ་ཡིག་དང་དཔེ་དེབ་ཁག་ཅིག་བྲིས་པ་དེས་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པའི་ནང་གཡོ་འགུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་བསླངས་ཏེ་རྟག་ཏུ་ས་གནས་ཁག་ཏུ་གཏམ་བཤད་བྱེད་པར་གདན་ཞུ་དང་། ཕྱི་རྒྱལ་ཡུ་རོབ་དང་ཨ་རིར་སྐོར་སྐྱོད་མཁས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་གཏམ་བཤད་བྱེད་པར་མགྲོན་འབོད་བྱས་པ་ལྟར་བསྐྱོད་མྱོང་ཡོད། ངས་རང་ཉིད་ལ་རེ་བ་གང་ཞིག་འདོན་གྱི་ཡོད་ཅེ་ན། རང་ཉིད་སྐྱེ་བོ་ཞིག་དང་རྩོམ་པ་པོ་གང་ཡིན་རུང་། གཞུང་དྲང་དང་འགན་ཁུར། ཆེ་མཐོང་ལྡན་པ་བཅས་ཀྱི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་དགོས་པའི་རེ་བ་འདོན་གྱི་ཡོད། དེ་རྗེས་ཨ་རི་ནས་ཕྱིར་ལོག་གིས་ ༡༩༨༩ ལོའི་ལས་འགུལ་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་“གསར་བརྗེར་ངོ་ལོག་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་ངན་སྐུལ་བྱས་པའི་ནག་ཉེས་”འོག་ང་རང་བཙོན་ཁང་དུ་བཅུག །དེ་ལྟར་རང་གིས་དགའ་མོས་ཆེ་བའི་བཤད་སྟེགས་ཀྱང་ཤོར་བས། རྒྱ་ནག་ནང་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་བ་དང་གཏམ་བཤད་བྱེད་མི་ཐུབ་པར་གྱུར། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བའི་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་བ་དང་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་བརྩམས་པའི་དམངས་གཙོའི་ལས་འགུལ་ནང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས། དགེ་རྒན་ཞིག་གི་སློབ་ཁྲིད་བཤད་སྟེགས་ཤོར་བ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་གི་རྩོམ་ཡིག་འགྲེམས་སྤེལ་གྱི་ཐོབ་ཐང་ཤོར་བ། སྤྱི་དམངས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཅན་ཞིག་གི་ཡོངས་ཁྱབ་ཐོག་གཏམ་བཤད་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཤོར་བ་རེད། འདི་ནི་ང་མི་སྒེར་དང་སྒྱུར་བཅོས་སྒོ་དབྱེའི་ལོ་ངོ་སུམ་ཅུ་བརྒྱུད་ཟིན་པའི་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་རེད།

ངས་བསམ་གཞིགས་བྱེད་དུས། ཡ་མཚན་དགོས་པ་ཞིག་ལ་དྲུག་བཞིའི་རྗེས་ཀྱི་འཁྲུག་ཆ་ཆེ་བའི་རང་གི་ཉམས་མྱོང་དེ་ཚོ་ཁྲིམས་ཁང་ཁག་དང་འབྲེལ་ཡོད་པ་སྟེ། ངས་མང་ཚོགས་ལ་གཏམ་བཤད་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་གཉིས་ཀ་པེ་ཅིང་གྲོང་ཁྱེར་འབྲིང་རིམ་མི་དམངས་ཁྲིམས་ཁང་(Beijing Municipal Intermediate People’s Court)དུ་གྱོད་དོན་ཉན་ཞིབ་བྱས་པ་དེས་བསྐྲུན་ཡོད། དེ་ཡང་ཐེངས་གཅིག་ནི་ ༡༩༩༡ ཟླ་བ་ ༡ ནང་བྱུང་ཞིང་། གཞན་དེ་ད་རེས་ཀྱི་འདི་ཆགས་ཀྱི་ཡོད། དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ལ་ཉེས་འཛུགས་བྱས་པའི་ཉེས་མིང་མི་འདྲ་ནའང། དེ་གཉིས་ཀྱི་སྙིང་དོན་རྩ་བའི་ཆར་གཅིག་པ་ཡིན་པ་སྟེ། གཉིས་ཀ་སྨྲ་བརྗོད་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེས་འཛུགས་རེད།

སློབ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བརྗེད་པར་དཀའ་བའི་ཉིན་མོ་ཞིག་གི་དྲན་ཐོ།

བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེ།

༄༅། །བགྲང་བྱ་ཉེར་གཉིས་འདས་པའི་དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་འདི་ནི། གུས་རང་སློབ་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བརྗེད་པར་དཀའ་བའི་ཉིན་མོ་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཉིན་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་ཡིག་ཚན་ཁག་དང་། བོད་སྨན་ཚན་ཁག་གི་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ཀྱིས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་ཞིག་སྤེལ་ཞིང་། གཙོ་བོའི་རེ་འདུན་ནི་ཁྲིམས་ཐོག་གཏན་ལ་ཕབ་ཟིན་པའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ སྲིད་བྱུས་ཁག་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱིས་དོན་འཁྱོལ་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་པ་དེ་ཡིན། སློབ་ཕྲུག་གི་ཁྲོམ་སྐོར་ནི་སྒྲིག་འཛུགས་ཡོད་ལ། སྒྲིག་ལམ་ལྡན་ཞིང་། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་སྙིང་དོན་རྩ་བར་བཟུང་སྟེ་དུས་ཡུན་རིང་པོར་སེམས་ཁོངས་རུས་པའི་གཏིང་ནང་སྦས་པའི་དཀའ་སྡུག་རྣམས་ཕྱིར་བསྒྲགས་བྱ་ཕྱིར་སྙིང་སྟོབས་ཞུམ་མེད་ཀྱིས་ལས་འགུལ་སྤེལ༌བ་རེད། 

བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་གྱི་སློབ་མས་ངོ་རྒོལ་རྔམ་སྟོན་ཁྲོམ་སྐོར་བྱེད་བཞིན་པ།

སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་ལག་ཏུ་ཕྲེད་དར་འཕྱར་ཞིང་། སྐད་གསང་མཐོན་པོས་འབོད་ཚིག་སྒྲོག་པ་དང་། ལམ་བར་ཤོག་བྱང་ཐོག་བྲིས་པའི་བོད་རྒྱའི་འབོད་ཚིག་ཁག་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས།

མ་མཐོང་དྲིན་ཅན་ཞིག་ལ་མྱ་ངན་ཞུ།

༄༅།། ངས་མཁས་དབང་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ(E. Gene Smith 1936-2010)ཐེངས་གཅིག་ཀྱང་མཇལ་མ་མྱོང་ལ། ཁོང་དང་ཡིག་འབྲེལ་ཙམ་ཡང་བྱུང་མ་མྱོང་། འོན་ཀྱང་ང་རང་སྒེར་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་དོན་གཉེར་ཡོད་པ་ཚང་མར་ཁོང་ནི་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

རང་ཉིད་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དཔེ་ཆ་མང་པོ་བླུ་ཡོན་ཞུ་མི་ཐུབ་ལ། ཞུ་ཐུབ་པའི་དབང་དུ་བཏང་རུང་དེ་དག་འཇོག་སའི་ཁང་མིག་ཀྱང་མེད། འོན་ཀྱང་མཁས་དབང་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་སྐུ་ཚེའི་རིང་དཔེ་ཆ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་བསྡུ་རུབ་དང་ཉར་ཚགས་གནང་སྟེ། དོན་གཉེར་ཅན་ཀུན་ལ་དྲྭ་ཐོག་ནས་རིན་མེད་དུ་བལྟ་ཆོག་བཟོས་པའི་བཀའ་དྲིན་གྱིས། ང་ལྟ་བུའི་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཕན་ཐོགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།

ང་རང་དཔེ་ཆ་ཀློག་པར་དགའ་ཞིང་ཉམས་ཞིབ་དང་རྩོམ་སྒྱུར་བྱེད་པར་སྤྲོ་བ་ཞིག་ཡིན། ཉིན་ལྟར་ངས་རང་གི་དགའ་མོས་ཡོད་པའི་ལས་ཀ་དེ་དག་བྱེད་སྐབས། ང་ལ་མཁོ་སྤྱོད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་དྲྭ་རྒྱ་ནི་མཁས་དབང་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་འགོ་འཛུགས་གནང་བའི་ www.tbrc.org འདི་ཡིན། བརྗོད་བྱ་དང་རྩོམ་པ་པོ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་སྡེ་ཚན་ལེགས་པར་ཕྱེ་བས་འཚོལ་བདེ་ཞིང་། དཔེ་ཚན་རེ་རེར་ཡང་ངོ་སྤྲོད་ལྡན་པ། བཀོད་སྒྲིག་ཞིབ་ཚགས་ཆེ་ཞིང་། ལྟ་ཀློག་བདེ་བའི་བོད་ཀྱི་རིས་མེད་ཀྱི་དཔེ་ཆ་རྩ་ཆེན་དེ་ཙམ་གྱི་མང་པོ་ཞིག །དཀའ་ཚེགས་ཅི་ཡང་མེད་པར་འཛམ་གླིང་ས་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་རིན་མེད་དུ་བལྟ་ཀློག་དང་པར་བཤུས། འཕབ་ལེན་ཐུབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་རླབས་པོ་ཆེ་འདི་འདྲ་ནི་ད་ཕན་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བྱུང་མྱོང་མེད་པ་ཞིག་རེད་ལ། འདིའི་ཕན་ནུས་ཀྱང་ཚད་བཟུང་བྲལ་བ་ཞིག་རེད།

དེར་བརྟེན། འདི་འདྲའི་ཕན་ཐོགས་ཅན་གྱི་བྱ་བ་རླབས་པོ་ཆེ་རྩོམ་མཁན། མ་མཇལ་མ་འདྲིས་པའི་མཛའ་གྲོགས་དྲིན་ཅན་གང་དེ་དུས་ཀྱི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པར་མྱ་ངན་གུས་འདུད་ཡོད། བཞུགས་སྒར་དྷ་རམ་ས་ལ་ནས། ཕྲན་ཆུང་ཚེ་རིང་པས། ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གུས་མཚོན་སྣང་གསལ་གྱི་མཆོད་པ་དང་བཅས་ཕུལ།། །།

An Angel Speaks ལྷ་མོ་ཞིག་གི་གསུང་། (སྒྱུར་རྩོམ)

An Angel Speaks
ལྷ་མོ་ཞིག་གི་གསུང་།

With words, with colours, in silence  
ཁུ་སིམ་མེར༌ ཚིག་དང་ཚོན་མདོག་དག་དང་ལྷན་དུ༌
they drew nigh, gave me hair and wing
ཁོང་ཚོས་ཉེ་སར་འཐེན་ཏེ༌ ང་ལ་སྐྲ་དང་གཤོག་པ་བྱིན་ཅིང་
locked me into human form.
མི་ཡི་རྣམ་པར་རྒྱས་བཏབ། 

And now like any mortal
ད་ཆ༌མི་རྟག་གཟུགས་ཅན་ཀུན་དང་མཚུངས་པར༌
with silhouette and shadow
གྲིབ་ནག་དང་གཟུགས་བརྙན་ལྷན་དུ།
I am inside me.
ང་རང་ང་ཡི་ནང་ལོགས་སུ་ཡོད།

Stonemasons, painters and poets
རྡོ་བཟོ་བ་དང་རི་མོ་བ་ སྙན་ངག་པ་དག་གིས༌
laboured day and night
ཉིན་མཚན་མེད་པར་ངལ་བ་བསྟེན་ཏེ༌
to shape me out of their dreams.
ཁོང་ཅག་གི་རྨི་ལམ་ལས་ང་ལ་བཟོ་དབྱིབས་བཏོད།

I want to escape the body's cage,
ང་རང་གཟུགས་ཕུང་གི་ལྕགས་དྲྭ་འདི་ལས་བྱོལ་ཏེ༌
take back my original being: that
རང་གི་གདོད་མའི་གཟུགས་ཏེ༌
pure invisibility.
རྣམ་དག་མངོན་མེད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ བསྐྱར་ལེན་བྱེད་འདོད།། །།

(I give my support to the Universal Declaration of Linguistic Rights)
༼ངས་སྐད་རིགས་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་བསྒྲགས་གཏམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད།༽

སྒྱུར་མཁན་གྱི་མཆན། 

• སྙན་ངག་འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྨྱུག་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་(President of International PEN Club)དང་རྩོམ་པ་པོ་གྲགས་ཅན་ཧོམ་རོ་ ཨར་རི་ཇི་སེ་(HOMERO ARIDJIS)ཡིས། སྐད་རིགས་ཐོབ་ཐང་གི་ཡོངས་ཁྱབ་བསྒྲགས་གཏམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ཆེད་དུ་མཛད་པ་ཞིག་རེད།
• བོད་མདོ་སྨད་དུ་གངས་ལྗོངས་ཀྱི་སོན་རྩ་ཚོས། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བླ་སྲོག་ཆེད་དུ་ཞི་བའི་སྐད་འབོད་ཁྲོམ་སྐོར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ལ་བསམས་ཤིང་དགའ་སྐྱོ་གཉིས་ཀ་སྐྱེས་པ་དང་མཉམ་དུ། སྙན་ངག་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་དྲན་སོས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་གྱི་དགོང་མོ་རང་ཤག་ཏུ་བསྒྱུར་བའོ། འདིས་གང་ལའང་རྔོ་མི་ཐོགས་ནའང་རང་སེམས་གསོ་བ་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་པར་ཕན་ནོ།།  །།

ལྷ་བབས་དུས་ཆེན།

༅༅།། དེ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ། དབུ་མ་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་ལས། 

སྙིང་རྗེའི་དབང་དུ་གྱུར་པ་རྣམས།། 
གཤེགས་དང་བལྟམས་དང་རོལ་བ་དང༌།། 
ཁབ་ནས་འབྱུང་དང་དཀའ་སྤྱོད་དང༌།། 
བྱང་ཆུབ་ཆེད་དུ་བདུད་སྡེ་འཇོམས།། 
ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང༌།། 
ལྷ་རྣམས་ཀུན་ནས་བབས་པ་དང༌།། 
དེ་བཞིན་དུ་ནི་མྱ་ངན་ལས།། 
འདས་པ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཡིན།།

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོས་འདུལ་བྱ་རྣམས་སྨིན་གྲོལ་གྱི་གནས་སུ་འགོད་པའི་ཆེད་དུ། མཛད་པའི་རྣམ་གྲངས་ཇི་སྙེད་ཅིག་བཞེས་ཡོད་པ་རྣམས་སྟོན་པ་གང་གི་རྗེས་འཇུག་རང་ཅག་བོད་མི་ཚོས་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་སྒོ་ནས་ལོ་ལྟར་ཆོ་འཕྲུལ་དུས་ཆེན་དང༌། ས་ཟླའི་དུས་ཆེན། དྲུག་པ་ཚེས་བཞི། ལྷ་བབས་དུས་ཆེན་བཅས་ཡོངས་གྲགས་སྟོན་པའི་དུས་ཆེན་རྣམ་བཞི་སྲུང་རྩི་ཞུ་མུས་ཀྱི་ནང་ཚན། རྒྱལ་བ་ལྷ་ལས་བབས་པའི་དུས་ཆེན་གྱི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཞུས་ན།

དེ་ཡང་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ཤཱ་ཀྱ་ཐུབ་པ་མཆོག་དགུང་གྲངས་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཅིག་ཏུ་ཕེབས་པ་ལྕགས་ཕོ་བྱི་བའི་ལོར། རང་ཉིད་ཀྱི་ཡུམ་སྒྱུ་མ་ལྷ་མཛེས་ཞེས་པ་མི་ནས་ཚེ་འཕོས་ཏེ། འདོད་ལྷར་སྐྱེས་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལྷ་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཞིག་གི་རྒྱུད་ལ་རྣམ་དཀར་ཐར་པ་ཆ་མཐུན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་བདེན་པ་ལ་འགོད་པའི་དུས་སུ་བབས་པ་མཁྱེན་ནས། སངས་རྒྱས་འཁོར་དང་བཅས་པ་ལྷ་གནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དུ་ཕེབས་ནས་ལྷའི་ཤིང་ཡོངས་འདུ་ས་རྡོལ་གྱི་ཉེ་འགྲམ། ལྭ་བ་དཀར་པོ་ལྟ་བུའི་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ། ཤ་རིའི་བུ་དང་འོད་སྲུང་སོགས་དགྲ་བཅོམ་པ་བརྒྱད་སྟོང་གི་འཁོར་གྱི་དབུས་ན་དབྱར་གནས་མཛད་ཅིང༌། ཡུམ་སྒྱུ་མ་ལྷ་མཛེས་ཀྱི་སྐུ་སྐྱེ་སོགས་ལྷ་ཡི་རིས་ཀྱི་འདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད།

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་བདུན་པ།)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།)

ཕ༽ བོད་སྡོད་རྒྱ་གཞུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཚོས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ།

གོང་དུ་དྲངས་པའི་གཞིས་བཞུགས་བོད་རིགས་ཤེས་ལྡན་པ་གསུམ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་གི་ནང་། རིམ་པ་བཞིན། “གཡོན་ཐལ་ཆེ་བའི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་བསྲིངས་”ཞེས་དང་། “མི་རིགས་གཅིག་འདྲེས་”ཞེས་པ། “བོད་མི་རིགས་རྒྱ་རིགས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་གོམ་སྟབས་”ཞེས་གསལ་བ་དེ་དག་ཚིག་མི་འདྲ་བ་མ་གཏོགས། དོན་གྱི་བབས་ས་ནི་གཅིག་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་བཏང་སྟེ་རྒྱ་རིགས་ཅན་དུ་སྒྱུར་ཐབས་བྱེད་པ་དེར་ཟེར་བ་རེད།

༡༩༥༥ ནས་ ༡༩༧༩ བར་གྱི་དུས་ཡུན་ནང་། དམངས་གཙོའི་བཅོས་སྒྱུར་དང་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོ་སོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་ཏེ། བོད་ནང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་བྱེད་ཕལ་མོ་ཆེ་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཐབས་བྱས་པ་ནི་ཀུན་གསལ་ཡིན་པས་འདིར་དཔང་རྟགས་མང་པོ་འདྲེན་པའི་ངལ་བ་བསྟེན་དགོས་དོན་མེད། ༡༩༨༠ ནས་ ༡༩༩༠ དུས་ཡུན་ནང་།

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་དྲུག་པ།)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།)

ན༽ བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བོད་ས་ཁག་ཏུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་སྤྱོད་སྒོར་བཀག་རྒྱ་བཟོ་བཞིན་པ།

བོད་རིགས་རྒྱ་རིགས་སུ་སྒྱུར་བཞིན་པའི་གནས་སྟངས་དེ་ནི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་མཚོ་སྔོན། ཀན་སུའུ། ཟི་ཁྲོན། ཡུན་ནན་བཅས་ཀྱི་བོད་རིགས་འདུས་སྡོད་ས་ཁུལ་གཞན་དག་ལའང་གཅིག་མཚུངས་སུ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ནན་ཁེ་སློབ་ཆེན་གྱི་ཆ་ག་པ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གིས། ༢༠༠༨ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་སྤེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་ནང༌། 

“དཔེར་ན། རྔ་བ་བོད་རིགས་ཆའང་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་ལུང་དགུ་རྫོང་དུ་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པའི་ནང་དུ་རང་གི་མི་རིགས་ཀྱི་སྔར་ཡོད་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་བོད་རིགས་གྲོང་ཚོ་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ལྟ་རྦད་དེ་བོད་ཡིག་གཡུགས་ཏེ་རྒྱ་ཡིག་བེད་སྤྱོད་གཏོང་གི་ཡོད། དེ་བཞིན་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཧོང་ཡན་སོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་འདི་དང་འདྲ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་པ་མ་ཟད་གནས་སྟངས་ཛ་དྲག་ཆགས་ཡོད།”(༢༩)

ཅེས་བྲིས་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་མི་ཤེས་ལྡན་པ་ཀིརྟི་སྐྱབས་ཀྱིས་ཨ་མདོ་རྔ་པ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་བོད་ཡིག་གནས་བབ་སྐོར་གླེང་སྐབས། 

“བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་སྲིད་བྱུས་ནི་སྔ་མོ་ནས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཟིན་ན་ཡང༌། དེ་ལུགས་དཔེ་དེབ་ཏུ་བཞུགས་པ་ཙམ་ལས་དོན་དངོས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བ་ནི་ལོ་གཅིག་གི་ནང་སྲིད་གྲོས་དང་དམངས་ཆེན་ཚོགས་འདུའི་སྐབས་སུ་ཐ་རེ་ཐོ་རེ་ཞིག་བེད་སྤྱོད་པ་ལས་མེད། ་་་ མི་རིགས་སུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་རང་གི་སྐད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དབང་མ་ཡོད་ན། མི་རིགས་དེ་དག་གི་ཁ་དང་ལག་པར་རང་དབང་མ་ཡོད་པའི་རྟགས་ཡིན་ཞིང༌། འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ལའང་བརྩི་འཇོག་མ་བྱས་པ་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་མི་མཐུན་ཞིང༌། མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་དགོངས་པ་དང་རྒྱབ་འགལ་བྱས་པ་ཞིག་རེད།”(༣༠)

ཅེས་བཤད་ཡོད་ཅིང༌། ཡང་ཨ་མདོ་ནས་ཡིན་པའི་ཁྱུང་ཐར་རྒྱལ་ཞེས་པས་མཚོ་སྔོན་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་སྤེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་ནང༌།

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་ལྔ་པ།)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།)

ད༽ བྱེ་བྲག་ཏུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་གནས་སྟངས་ཇེ་ཞན་དུ་གྱུར་པ།

སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་ཚན་སློབ་ཁྲིད་བྱས་ཀྱང༌། གཅིག་ནས་དེ་ལ་སྐར་གྲངས་རྒྱ་ཡིག་ལས་ལྡབ་གཅིག་གིས་དམའ་བ་དང༌། གཉིས་ནས་ལས་རིགས་ཁག་ཏུ་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་སྐབས་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡོན་ཚད་ལ་བལྟ་བ་ལས་བོད་ཡིག་གི་ཡོན་ཚད་ལ་མི་བལྟ་བ། གསུམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱི་ནང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་སྤྱོད་སྒོ་ཧ་ཅང་ཉུང་བ་བཅས་ལ་བརྟེན། སློབ་མ་ཚོའི་གནས་ཚད་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་བོད་ཡིག་གི་གནས་ཚད་ཞན་པོ་ཡོད། དེའི་ཐད་མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས།

“སློབ་གྲྭ་ཆུང་བ་དང་འབྲིང་བའི་ནང་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་མ་ལག་འཛུགས་དགོས་པ་དང༌། བོད་ཡིག་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་འབོད་ཚིག་ཙམ་གྱི་འོག དོན་དངོས་ཐོག་རྒྱ་ཡིག་གཙོ་བོར་བྱ་ཐབས་བཟུང་བ་དེས་བློ་རིག་གསལ་བའི་བོད་རིགས་སློབ་གྲྭ་བ་ཉུང་ཤས་ཤིག་མ་གཏོགས་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་ཡིག་དང་བོད་ཡིག་གཉིས་ཀའི་ཆུ་ཚད་ལོན་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པར་བརྟེན་སློབ་གྲྭ་ཆུང་བ་ནས་འབྲིང་བ་དང༌། དེ་ནས་སློབ་གྲྭ་ཆེ་བར་འགྲོ་ཐུབ་མཁན་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ཉུང་ཉུང་ཞིག་ལས་མེད་པ་དང༌། ཆུང་བ་ནས་འབྲིང་བར་འགྲོ་ཐུབ་མཁན་ཉུང་བ་དང༌། དེ་ནས་ཆེ་བར་འགྲོ་ཐུབ་མཁན་དེ་ལས་ཀྱང་ཉུང་བ་རེད། རྨང་གཞིའི་སློབ་གསོ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པའི་སློབ་གྲྭ་ཆུང་བ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ་རྒྱ་ཡིག་བོད་ཡིག་གཉིས་ཀའི་ཆུ་ཚད་གང་ལའང་བལྟ་བཟོ་མེད་རྐྱེན་སློབ་གྲྭ་འབྲིང་བར་ག་ནས་ཚུད་ཐུབ། ་་་ རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང༌། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར། རྫོང་ཁག་བཅས་ཀྱིས་གཉེར་བའི་དམའ་རིམ་སློབ་འབྲིང་ ༡༩ དང་མཐོ་རིམ་སློབ་འབྲིང་ ༨ བཅས་ཀྱི་ནང་དགེ་སློབ་བསྡོམས་པའི་མི་གྲངས་ ༩༤༥༠ ལྷག་ཙམ་ཡོད་པའི་ནང་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ནི་ ༥༢༦༥ ལས་མེད་པ་དང༌། ལྷ་ས་སློབ་འབྲིང་ཨང་དང་པོར་འཛིན་གྲྭ་ ༢༨ ཡོད་པའི་ནང་རྒྱ་རིགས་འཛིན་གྲྭ་ ༡༦ ཡོད་ཀྱང་བོད་རིགས་འཛིན་གྲྭ་ ༡༢ ལས་མེད། སློབ་གྲྭ་དེའི་སློབ་ཕྲུག་གི་མི་གྲངས་བསྡོམས་འབོར་ ༡༤༥༡ ཡོད་པའི་ནང་རིགས་རྒྱུད་འདྲེས་སྦྱོར་གྱི་བོད་རིགས་ཚུད་པའི་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་མི་གྲངས་ ༩༤༣ ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གི་མི་གྲངས་ ༥༡༨ ཡོད་པ་དེས་སློབ་གྲྭ་དེའི་སློབ་ཕྲུག་སྤྱིའི་བསྡོམས་འབོར་གྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༣༥་༧ ཟིན་ཡོད། སློབ་གྲྭ་དེར་ཡོད་པའི་རྒྱ་རིགས་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་མི་བྱེད་པ་སྨྲོས་མ་དགོས་པའི་ཐོག་རྒྱ་རིགས་འཛིན་གྲྭར་འགྲོ་མཁན་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གིས་ཀྱང་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་མ་ཟད། ཁོ་ཚོའི་ཕ་མས་ཀྱང་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དུ་འཇུག་གི་མེད། ་་་ རང་ལྗོངས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེ་མོ་དང་ཞིང་འབྲོག་སློབ་གྲྭ་ཆེ་མོ། ཞན་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེ་མོ་བཅས་ཁག་གསུམ་ལ་སློབ་ཕྲུག་གི་མི་གྲངས་ ༡༩༨༤ ཡོད་པའི་ནང་རྒྱ་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ ༡༣༡༨ ཟིན་ཡོད་ཀྱང་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གི་གྲངས་འབོར་ ༦༦༦ ལས་མེད་པ་རེད། གནས་ཚུལ་དེའི་ཐོག་ནས་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི། ཐོག་མར་སློབ་གྲྭ་ཆུང་བའི་རྨང་གཞིའི་སློབ་གསོ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ་རྒྱ་ཡིག་བོད་ཡིག་གང་ལའང་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་གི་ཡིག་ཚད་ལོན་ཐབས་མེད་པ་བཟོས་པའི་དབང་གིས་སློབ་གྲྭ་ཆུང་བ་ནས་འབྲིང་བ་དང༌། དེ་ནས་ཆེ་བར་འགྲོ་མཁན་ཉེ་ཉུང་ཇེ་ཉུང་དུ་མི་འགྲོ་ཀ་མེད་མ་རེད་དམ། གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ལྷགས་པ་ནི་བོད་རིགས་སློབ་ཕྲུག་ལ་ཤེས་རིག་མེད་པ་དང་འཇོན་ཐང་མེད་པ། བོད་ཡིག་དང་བོད་

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་བཞི་པ།)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།)

ཏ༽ གཏན་འབེབས་གསར་པར་བོད་མི་ཚོས་བསམ་འཆར་ཤུགས་ཆེ་བཏོན་པ།

གནས་སྟངས་དེ་འདྲར་གྱུར་སྟབས་བོད་མི་ཚོས། དངོས་ཤུགས་ཅི་རིགས་ནས་ངོ་རྒོལ་གྱི་རྣམ་པ་བསྟན་པ་ནི། དུས་ཡུན་དེའི་རིང་གི་བོད་ཡིག་ཐོག་གི་རྩོམ་ཡིག་དང་། གླུ་གཞས་སོགས་ཅི་རིགས་ནས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། ལྷག་པར་དུ། དེ་སྔ་ཞན་དབྱང་བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱག་ལས་ལོ་མང་གནང་མྱོང་བར་མ་ཟད། དབྱིན་བོད་རྒྱ་གསུམ་གྱི་ཚིག་མཛོད་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བའི་ཆབ་སྲིད་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་ཟུར་པ། བོད་ཀྱི་ཞིང་ཁུལ་དུ་སློབ་གྲྭ་མང་པོ་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་སྐུ་ཞབས་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་གིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༧ ཉིན་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བའི་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ལ་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཕུལ་ཡོད། སྙན་ཞུ་དེའི་ནང་ཁོང་གིས།

“ད་ཐེངས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག་འདིའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ཡིན་པ་དང༌། འཐུས་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནད་དོན་འདི་སོ་སོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་གཞིགས་ཏེ་མཐོང་ཆེན་པོ་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་བེད་སྤྱོད། འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་ཐད་ལ་དེ་སྔ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལོར་“བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་འདྲ་མཉམ་རྩ་ཆེན་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། བོད་ཡིག་གཙོ་བོ་བྱེད་པའི་བྱེད་ཐབས་ལག་བསྟར་བྱེད་རྒྱུ། བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ནས་བོད་ཡིག་ཐོག་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་སློབ་གསོའི་མ་ལག་འཛུགས་རྒྱུ་”ཞེས་པའི་གལ་ཆེའི་ཐག་གཅོད་གནང་བ་དེར་བསྐྱར་དུ་ཞིབ་དཔྱད་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་བ་ཡོད། ༡༩༨༧ ལོར་བཏོན་པའི་ཡིག་ཆ་དེ། ཀྲུང་གོ་དེང་རབས་ཅན་དུ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་སྤྱི་ཁྱབ་བཀོད་བསྡོམས་པ་ཏིང་ཞོ་ཕིང་དང༌། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོའི་འོག་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། འདི་ནི་བོད་མི་དམངས་དང་བོད་ཀྱི་གོང་འཕེལ་ལ་ཕན་པའི་བྱ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་མི་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཕྱིན་རྗེས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལོའི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་“བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་བེད་སྤྱོད། འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་གཏན་འབེབས་”ཞེས་པའི་ནང་དུ། ལག་ལེན་བསྟར་དགོས་པའི་ཞིབ་ཕྲའི་ནང་དོན་གནད་འགག་ཆེ་བ་དེ་མེད་པ་བཟོས་འདུག ང་རང་གི་བསམ་པར་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང་བེད་སྤྱོད། འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་བའི་གནད་དོན་ཐོག་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱི་ནུར་བྱས་པ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གསར་པའི་མཁས་མཛངས་ལྡན་པའི་བཀོད་བྱུས་འོག གནད་དོན་འདི་ཡོ་བསྲང་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་ལ། ཡོ་བསྲང་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་དམ་པོའང་ཡོད། བོད་རིགས་ཚོར་རང་གི་ཕ་སྐད་སྦྱོང་རྒྱུ་དེ་ཨང་དང་པོ་ཡིན་དགོས། དེའི་རྗེས་རྒྱ་ཡིག་སྦྱོང་རྒྱུ་ཨང་གཉིས་པ་བྱས་པ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་ཞིང་འབྲོག་གི་བུ་ཕྲུག་ཚོས་གཞི་ནས་རང་བྱུང་ཚན་རིག་ཡག་པོ་སྦྱོང་རྒྱུར་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡག་པོ་

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་གསུམ་པ།)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།) 

 

ཆ༽ གཏན་འབེབས་ལག་བསྟར་མ་བྱས་པའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན།

རྒྱ་ནག་གིས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་སྔ་ཤོས་དང་བོད་ཡིག་སྦྱོང་སྤྱོད་སྤེལ་གསུམ་གྱི་གནས་སྟངས་སྔོན་ཐོན་ཡིན་པར་སྨྲ་བའི་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་དུ་(ཉེ་ཆར་ཟླ་བ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ཆབ་མདོ་བཅིངས་འགྲོལ་ཟེར་བ་བཏང་ནས་ལོ་ ༦༠ འཁོར་བའི་མཛད་སྒོ་གཉེར་ཡོད་ཅིང་། མཛད་རིམ་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱ་སྐད་ཐོག་གཉེར་ཡོད།)ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ལོའི་ཟླ་བ་ ༤ ཚེས་ ༡༦ ནས་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡ བར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལས་དོན་སྐོར་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་བྲིས་པའི་སྙན་ཞུའི་ནང༌།

“ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ཞུས་ན་བོད་སྐད་ཡིག་གི་དགོས་གལ་སྐོར་ངོས་འཛིན་ད་དུང་གསལ་པོ་མེད་པ་དང༌། བོད་སྐད་ཡིག་ལས་དོན་སྐོར་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆའི་གཏན་འབེབས་དོན་འཁྱོལ་གཙང་མ་རང་བྱུང་མེད་པ། བོད་སྐད་ཡིག་ལས་ཀར་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ད་དུང་འགྱུར་བ་རྦད་དེ་རང་བྱུང་མེད་པ། དེ་དང་དུས་མཚུངས་བོད་སྐད་ཡིག་ལས་ཀའི་འགྲོ་གྲོན་མི་ལྡེང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་སྐད་ཡིག་ལས་ཀར་སྐྱོན་བྱེད་བཞིན་མཆིས། ཞིབ་ཕྲ་ཞུས་ན། གཞུང་ཡིག་ཐད་ལ་ས་གནས་ཀྱིས་ཤང་རིམ་ལ་བཀྲམ་དགོས་པའི་ཡིག་ཆ་ཕུད་དེ་མིན་རྫོང་ཁག་ལ་གཏོང་བྱེད་དང་གོང་རིམ་ལ་འབུལ་བྱའི་ཡིག་ཆ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཚང་མ་རྒྱ་ཡིག་མ་གཏོགས་བོད་ཡིག་མི་འདུག རྫོང་ཁག་གི་གོང་འབུལ་ཡིག་ཆ་རྩ་བའི་ཐོག་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་ཡིག་དང་ཤང་ཁག་ལ་གཏོང་བྱེད་བོད་ཡིག་འདུག ས་གནས་དང་རྫོང་རིམ་གཉིས་ཀྱི་བོད་རིགས་ལས་བྱེད་པའི་རྒྱུན་སྤྱོད་སྐད་ཆ་ནི་རྩ་བའི་ཆར་ཚང་མ་རྒྱ་སྐད་དམ་ཡང་ན་བོད་སྐད་སྤྱོད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གི་ཉུང་ཉུང་རེད།

སློབ་གསོའི་ཐད་ང་ཚོ་སླེབས་པའི་གཞུང་བཙུགས་སློབ་ཆུང་ཡོངས་རྫོགས་དང་གཞན་གྱིས་ངོ་སྤྲོད་གནང་བའི་དམངས་བཙུགས་སློབ་ཆུང་རྣམས་སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་དང་པོ་ནས་བོད་རྒྱ་སྐད་ཡིག་གི་སློབ་ཚན་ཆབས་ཅིག་ཏུ་ཁྲིད་ཀྱི་འདུག དེའི་ཐད་ཚོད་ལྟ་བྱས་ན་མ་འགྲིག་པ་མེད་ཀྱང་ཉམས་མྱོང་དེ་རིགས་ཡོངས་སུ་མཐུན་མིན་ར་སྤྲོད་མ་བྱུང་བ་དང༌། གོང་རིམ་སློབ་གསོའི་ཚན་པ་དང་ལྗོངས་བོད་སྐད་ཡིག་མཛུབ་ཨུད་ཀྱི་ཆོག་མཆན་མ་ཐོབ་གོང་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ནང་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཞིབ་སྲོལ་གྱི་གཏན་འབེབས་དང་མི་མཐུན་པ་ཞིག་རེད།

ལས་བྱེད་ལས་བཟོའི་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་ཐད་ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་བྱ་གཞག་ཁེ་ལས་ཚན་པའི་ལས་བཟོའི་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དེ་རྩ་བའི་ཆར་མཚམས་ཆད་པ་དང༌། ལས་བྱེད་པར་རྒྱུགས་ལེན་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་སྐབས་བོད་ཡིག་ཆུ་ཚད་མཐོ་དམའ་དེ་སྤྱིར་བཏང་གི་ཆ་རྐྱེན་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་པ་མ་གཏོགས་འཛོམ་དགོས་པའི་གལ་ཆེའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་མི་སྣང་ལ་གོ་གནས་དང་རིམ་པ་སྤོར་བའི་སྐབས་ལའང་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་གོ་འཕེར་ཐུབ་མཁན་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་སྲིད་ཇུས་མཚོན་ཐུབ་མི་སྣང༌།

སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡིག་ཐད་བོད་ཡིག་བྲིས་ནོར་བྲིས་ཆད་དང་བཅས་པའི་གནས་ཚུལ་ས་གནས་དང་རྫོང༌། གྲོང་བརྡལ་ཚང་མར་རིག་རྒྱུ་ཡོད། དཔེར་ན། རི་བོ་ཆེ་རྫོང་གི་ཚོང་ཁང་དང་བཟའ་ཁང་མང་པོ་ཞིག་གི་སྒོ་བྱང་ལ་བོད་ཡིག་མེད་པ་དང་ས་ཁུལ་ཡོངས་སུ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མིང་བཀོད་པའི་ཡིག་སྐོགས་དང་འབྲི་ཤོག་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ལ་བོད་ཡིག་མེད་པ་རེད་འདུག

བོད་སྐད་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་ལས་ཁུངས་ཐད་རྫོང་འགའི་འགོ་ཁྲིད་བརྗེས་འཐེན་བྱས་དབང་གིས་བོད་སྐད་ཡིག་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་གི་ཁོངས་མི་ཚང་མིན་ཁར་ཁ་གསབ་དང་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་མེད་པ། རྫོང་ཁག་ཚང་མར་ཡིག་སྒྱུར་ཁང་ཡོད་ཀྱང་ལས་མི་དང་མཁོ་ཆས་སོགས་འཐུས་ལེགས་བྱུང་མི་འདུག”(༡༧)

ཅེས་གསལ་ཡོད། སྙན་ཞུ་དེའི་ནང་ད་དུང་ལས་བྱེད་ལས་བཟོ་བས་བོད་ཡིག་མ་ཤེས་པ་དང་བེད་སྤྱོད་མ་བྱས་པའི་གནོད་སྐྱོན་སྐོར་གླེང་སྐབས།

“མིག་སྔར། ལས་བྱེད་ལས་བཟོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་སྐད་ཡིག་མ་ཤེས་སྟབས་ལས་ཁུངས་ནང་བོད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་པར་སྐྱོན་ཆེན་པོ་རྒྱབ་འདུག་པ་དང༌། རིམ་པ་ཁག་གི་ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང་བྱ་གཞག་ཁེ་ལས་ཚན་པར་བོད་ཡིག་འགྲོ་ཁོངས་ཆུང་བ་དེས་སློབ་གྲྭ་ཁག་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་སེམས་ཤུགས་ལ་སྐྱོན་ཆེན་པོ་བརྒྱབ་འདུག་པར་མ་ཟད་བོད་ཡིག་བསླབ་ཀྱང་བེད་སྤྱོད་མེད་སྙམ་པའི་སྐྱོ་སྣང་གི་བློ་ཡང་སྐྱེས་སྣང༌།”(༡༨)

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་གཉིས་པ)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།) 

ག༽ བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་སྤྱོད་སྤེལ་གསུམ་སྐོར་གྱི་གཏན་འབེབས་བྱུང་སྟངས།

བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་རྩ་མེད་རང་བཞིན་གྱི་གནོད་འཚེ་འཕོག་སྟབས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་ཐོབ་ཐང་དོན་སོན་ཡོང་ཐབས་གནང་མཁན་མང་པོས། དཀའ་ངལ་དང་འགོག་རྐྱེན་དུ་མ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་གནང་བ་བརྒྱུད་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་སྐབས་བཞི་པའི་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་ཐེངས་བཞི་པའི་ཐོག་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་དང༌། བེད་སྤྱོད། འཕེལ་རྒྱས་སུ་གཏོང་རྒྱུའི་གཏན་འབེབས་འགའ་ཞིག་(ཚོད་ལྟའི་ལག་བསྟར་)ཅེས་པར་གྲོས་འཆམ་བྱུང་ཐོག ༡༩༨༨ ལོར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་དེ་ཉིད་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞིབ་སྲོལ་འགྲེམས་བསྒྲགས་བྱས། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཞན་ལའང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ཀྱིས་ཤུགས་ཆེའི་འབད་བརྩོན་གནང་བའི་འོག་གོང་གསལ་དང་མཚུངས་པའི་གཏན་འབེབས་ཁག་གཅིག་འགྲེམས་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད།

སྙིང་བསྡུས་སུ་བཤད་ན། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མར་གནང་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བོད་མི་ཁག་གཅིག་གིས་དཀའ་ངལ་མང་པོར་གདོང་ལེན་དང་ཐ་ན་སྐབས་རེ་ཅོག་ཙེའི་སྒང་དུ་མཛོག་མགོ་ཡང་བརྡབས་བཞིན་རྩོད་ལེན་གནང་སྟེ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། (༥) 

ང༽ རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་སྤྱོད་སྤེལ་གསུམ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏན་འབེབས་ལག་བསྟར་མ་བྱས་པ།

པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་གཙོས་པའི་བོད་རིགས་མང་པོས་འབད་བརྩོན་ཤུགས་ཆེ་གནང་བ་བརྒྱུད་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་སྤྱོད་སྤེལ་གསུམ་བྱ་རྒྱུའི་གཏན་འབེབས་དང་དེ་དོན་འཁྱོལ་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞིབ་སྲོལ་འགྲེམས་བསྒྲགས་ཐུབ་ཙམ་བྱུང་རུང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་ཐོག་མ་ནས་ལག་བསྟར་ཡག་པོ་བྱས་མེད།

བོད་ནང་བོད་ཡིག་གི་འཆི་གསོན། (དུམ་བུ་དང་པོ།)

(མི་རིགས་ཤིག་གི་སེམས་པ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྐད་བརྡའི་ལས་དབང་།)

 

ཀ༽ སྔོན་གླེང་།

༅༅།། ད་ལྟ་ནས་བརྩིས་པའི་ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་གི་གོང་སྟེ། ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་པེ་ཅིང་དུ་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་བ་ཁག་ཅིག་གིས་"ཉི་བཀྲག་"ཅེས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་ཞིག་འགོ་འཛུགས་བྱས་ཡོད་ཅིང་། འགྲེམས་སྟོན་དེའི་ཁོངས་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་དང་སྤྱི་ཚོགས། ཁོར་ཡུག སེམས་ཁམས་སོགས་མཚོན་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་མང་པོ་བཤམས་ཡོད་པའི་ཁོངས། ངས་དོ་སྣང་ཆེ་ཤོས་བྱུང་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ནི། སྲ་མཁྲེགས་དང་རྙིང་ཉམས་དོད་པའི་བོད་ཡིག་གི་གསལ་བྱེད་རེ་རེ་བཞིན་སྒྲོམ་རེའི་ནང་བཅུག་པའི་མདུན་དུ། མཆོད་མེ་ཀོང་བུ་རེ་ཕུལ་ཡོད་པའི་འབུར་གཟུགས་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ཡིན། སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་དེས། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ལས་དབང་ངོ་མ་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་རིང་ཞིང་དོན་སྟོན་པའི་ནུས་སྟོབས་ཆེ་བའི་རྩ་ཆེའི་སྐད་ཡིག་དེ། ད་ཆ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རྒྱ་ལུགས་ཀྱི་རོ་སྒམ་ནང་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བཅུག་ཡོད་པ་དང་། བོད་མི་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་དགའ་ཞེན་ལྡན་པ་ཚོས་དེ་ལ་གཅེས་སེམས་ཆེན་པོས་བོད་ལུགས་ཀྱི་མཆོད་མེ་ཕུལ་ཏེ། སྐད་ཡིག་དེར་བཅངས་པའི་བརྩེ་དུང་ཟབ་མོ་དེ་ཧ་ཅང་གནད་ལ་འཁེལ་བའི་མཚོན་ཐབས་སྤྱད་དེ་མཚོན་པར་བྱས་འདུག ང་ལ་མཚོན་ན། བོད་རིགས་སྒྱུ་རྩལ་བ་ཚོས། རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིང་དུ། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོག་རྩ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྐོར་ལ། དེ་འདྲའི་གནད་ལ་འཁེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་འགྲེམས་སྟོན་ཐུབ་པ་ནི། སྤྱིར་བཏང་མ་ཡིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་བརྩམས་ཆོས་དེའི་བསྟན་དོན་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གོ་བ་ཡག་པོ་ཞིག་མ་ལོན་པའམ། ཡང་ན་སྣང་མེད་དུ་བཏང་བ་གང་ཡིན་མི་ཤེས་རུང་། རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་གཉེར་དྲྭ་ལམ་དུ་བརྩམས་ཆོས་དེ་བཀོད་འདུག (དྲྭ་ཐག་འདི་ལ་གཟིགས། http://tb.tibet.cn/news/xz_news/ttxw/201009/t20100912_627365.htm)

པེ་ཅིང་གི་འགྲེམས་སྟོན་འགོ་འཛུགས་བྱས་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་སོང་བའི་རྗེས་ཏེ་ཕྱི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ནས་བོད་ལྗོངས་མདོ་སྨད་རེབ་གོང་ས་ཁུལ་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཆུང་བྱིས་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ལག་ཏུ་“མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང་སྐད་ཡིག་རང་དབང་”གི་ཤོག་བྱང་འཁྱེར་ཏེ། ཁྲོམ་སྐོར་སྐད་འབོད་བྱས་ཤིང་། ད་ཆ་སྐད་འབོད་ཁྲོམ་སྐོར་གྱི་ལས་འགུལ་དེར། བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཞན་ནས་དོ་སྣང་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཏེ་ལས་འགུལ་མུ་མཐུད་དེ་རྒྱ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་ཡོད། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་འབོད་ཁྲོམ་སྐོར་གྱི་ཞི་བའི་ལས་འགུལ་གཞི་རྒྱ་དང་གྲགས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད་ཀྱང་། ཐོག་མ་དེ་མ་རེད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སྦྱོང་སྤྱོད་སྤེལ་གསུམ་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲོམ་སྐོར་དང་པོ་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་དང་མཚོ་སྔོན་གཉིས་སུ་དུས་ཐུང་ཞིག་གི་རིང་བྱུང་ཞིང་། དེ་དང་དུས་མཉམ་དུ་ཀན་སུའུ་དང་ཟི་ཁྲོན་སོགས་བོད་རིགས་གནས་སྡོད་ས་ཁུལ་དུའང་བོད་ཡིག་བེད་སྤྱོད་བྱ་དགོས་པའི་ཡིག་ཆ་བཀྲམས་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།

༅༅།། བོད་སོག་མཛའ་འབྲེལ་དང་མཐུན་ལམ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་སྐོར་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བསྐོངས་འཚོགས་གནང་བ།

སོག་ཡུལ་གྱི་རང་བཙན་ཞེས་པའི་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་གོ་སྒྲིག་གནང་བའི་འོག་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༣ དང་ ༡༤ ཉིན་གཉིས་རིང་སོག་པོའི་རྒྱལ་ས་ཨུ་ལན་བ་དུར་བོད་དང་སོག་པོ་གཉིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༣ ལོར་ཕན་ཚུན་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཆ་འཇོག་བྱ་རྒྱུའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དེའི་སྐོར་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བསྐོངས་འཚོགས་གནང་ཡོད།

བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་དེའི་ཐོག་སོག་པོ་དང་རྒྱ་གར། ཨ་རི། ཀོ་རི་ཡ། ཨུ་རུ་སུ། ཁེ་ཎ་ཌ། ཐེ་ཝན། ཉི་ཧོང་། ཧོ་ལནྜ། འཇར་མ་ནི་སོགས་ནས་མཁས་པ་དང་མཁས་དབང་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ཙམ་ཕེབས་ཏེ། རྩོམ་ཤོག་སྒྲོག་སྦྱང་དང་བགྲོ་གླེང་ལྷུག་པོ་གནང་ཡོད།

དེ་ཡང་ཚེས་ ༡༣ ཉིན་གྱི་ཞོགས་པ་དབུ་འབྱེད་མཛད་སྒོའི་ཐོག་ཚོགས་སྐོང་འགན་འཛིན་རང་བཙན་ཞེས་པའི་དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་མཁས་དབང་ཐུབ་ཤིང་ཏུག་སེ་(Tuvshintugs)ཡིས་གསུང་བཤད་གནང་རྗེས། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་འབའ་པ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་མཁས་པ་དང་བྱེ་བྲག་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོའི་ཚབ་གནང་སྟེ་གསུང་བཤད་གནང་། སྤྱི་འཐུས་འབའ་པ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་བཤད་ནང་། བོད་སོག་གཉིས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་། ད་ལྟའི་གནས་སྟངས། ཐེངས་འདིའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་དོན་སྙིང་བཅས་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་གསུངས།

རྒྱ་གར་གྱི་དགེ་རྒན་ཉིན་མོ།

༄༅། །འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ནང༌། དགེ་རྒན་ནི། རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་མཁན་གྱི་གཙོ་བོ་དང༌། མ་འོངས་པའི་སོན་རྩ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་སོགས་སུ་ངོས་འཛིན་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུའང་གནའ་སྔ་མོ་ནས་དགེ་རྒན་ལ་ཆེ་མཐོང་ཆེན་པོ་ཞུ་སྲོལ་ཡོད། དེ་ཡང༌། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་མི་ཆོས་གཙང་མ་བཅུ་དྲུག་གི་ནང་དུ་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་གུས་བཀུར་ཞུ་དགོས་པ་གསལ་་ཡོད་པ་དང༌། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་བོན་དང་བཅས་པའི་གསུང་རབ་ཁག་གི་ནང་དུ། དགེ་རྒན་ནི་ཡོན་ཏན་ཀུན་གྱི་གཞི་ཡིན་པས། དེ་ཉིད་བསྟེན་ཚུལ་མ་ལོག་པ་བྱེད་དགོས་ཚུལ་ནན་ཏན་ཆེན་པོས་གསུངས་ཡོད།

བོད་ཀྱི་མང་གཙོའི་དུས་ཆེན།

༅༅།། ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ནི་བོད་ལྗོངས་མང་གཙོའི་དུས་ཆེན་གྱི་ཉིན་མོ་ཡིན། དེ་ཡང་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ད་བར་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་ནང་རྒྱལ་ཁབ་སྐྱོང་བའི་ལམ་ལུགས་ཇི་སྙེད་ཅིག་དར་ཡོད་པའི་ནང་ནས། མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ནི་ད་ལྟའི་ཆར་ལེགས་ཤོས་དང་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་འདྲའི་ལམ་ལུགས་དེ་རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དར་འཕེལ་གཏོང་བར་དགོས་དམིགས་ཆེན་པོ་གཉིས་ཡོད། དང་པོ་ནི། བོད་ཀྱི་ཡུལ་མི་ཡོན་ནོ་ཅོག་ལ་མང་གཙོའི་ཁེ་དབང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བསྐལ་སྩལ་ཏེ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་བཞིན་དྲང་བདེན་དང༌། འདྲ་མཉམ། རང་དབང༌། ཞི་བདེ་ལྡན་པ་བཅས་སུ་སླེབས་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། གཉིས་པ་ནི། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་བཀས་བསྐོས་རྒྱུན་འཛིན་ཞིང་བྲན་ལམ་ལུགས་རོ་ལངས་རྒྱག་པ་རེད་ཅེས་ཕྱི་ཕྱོགས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་ནང་གི་མི་མང་གི་སེམས་ཤུགས་གཅོག་ཐབས་སུ་འཁྱོག་བཤད་བྱེད་བཞིན་པ་དེར་བྱ་སྤྱོད་ངོ་མའི་ཐོག་ནས་ལན་འདེབས་བྱེད་ཐུབ་པ་དེ་རེད།

             མང་གཙོའི་དུས་ཆེན་ཉིན་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་གནས་ཡུལ་གྱི་ས་ཁུལ་ཚང་མར་གཞུང་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་ཚུགས་བཞིན་པ་དང༌། ཉིན་དེར་བཀའ་ཤག་དང༌། སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་གཉིས་ནས་སྐབས་སྦྱར་གསུང་བཤད་དང་ལམ་སྟོན་གནང་གི་ཡོད་ཅིང༌། མཛད་སྒོའི་རྗེས་སུ་མང་གཙོ་གསར་བཞད་ཅེས་པའི་གླུ་གཞས་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པ་གཏོང་གི་ཡོད།

འབུ་ཕྲའི་སྡུག་སྐད།

༅༅།། དོ་དགོང་འབུ་ཕྲའི་(Bacteeria)རྨོ་མོའི་རྨོ་མོས། འབུ་ཕྲ་རྣམས་རླུང་རྟ་དར་སྐབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཏེ། ཟས་རིགས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་འདོད་འཁྱམས་མྱུལ་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་སྐབས་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ། འབུ་ཕྲའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་དར་རྒུད་ལོ་རྒྱུས་བཤད་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་སྟབས། རྟ་གསར་རྒྱུག་འདོད་དང༌། ཕོ་གསར་ངར་འདོད་ཀྱི་དཔེ་ལྟ་བུའི་འབུ་ཕྲ་གཟུགས་དབྱིབས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་རང་རང་ལ་སྡོད་ས་ལེགས་པ་ཞིག་ཐོབ་ཆེད་ཚང་ག་ཤིག་ཤིག་ངང་སྡོད་སར་ཧབ་ཐོབ་རྒྱག་བཞིན་འདུག

འབུ་ཕྲའི་མེས་མོས་སྐད་ཆ་མ་བཤད་གོང་ཐོག་མར་འབུ་ཕྲ་གཞོན་ནུ་ཚོར་ཁུ་སིམ་མེར་སྡོད་དགོས་པའི་བརྡ་ཅིག་སྤྲད་པ་དང༌། དེ་ནས་མོས། མོ་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་པའི་འབུ་ཕྲ་རྣམས་འབུ་ཕྲ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ནན་བཤད་བྱས། མོས་བཤད་དོན་ “ངའི་གཅེས་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོ། ང་ཚོ་ནི་འབུ་ཕྲ་གཞན་ཚོ་དང་མི་འདྲ་བར་མིའི་རིགས་ལ་གནོད་ཚབ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པས།

སེམས་ལ་ན་ཚ་གཏོང་བའི་ཕྱིར་དྲན་ཞིག

 ༄༅།།རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་བརྟེན་ནས། བོད་མི་དམངས་ཀྱི་ལུས་སེམས་ལ་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པའི་མནར་གཅོད་ཕོག་པའི་དཔེ་མཚོན་གསོན་པོ་ཞིག་ནི། གློག་བརྙན་འདིའི་ནང་གི་ཨ་མ་ལགས་དེས་གསུངས་པའི་རང་གི་མྱོང་ཚོར་དངོས་རྗེན་འདི་ཚོ་རེད།

༄༅། །བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་བཅར་འདྲི།

(སྐུ་ཞབས་པི་ཡན་ཐའོ་ཡིས་ཡིག་ཐོག་བཅར་འདྲི་གནང་བར་བཀའ་ལན) 

སྐུ་ཞབས་པི་ཡན་ཐའོ། སྐུ་ཁམས་བཟང༌། རྒྱལ་ནང་གི་རྒྱ་རིགས་ཚོས་དོ་སྣང་བྱེད་པའི་གནད་དོན་འགའི་ཐོག་སྐུ་ཉིད་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང༌། ངས་བོད་སྐོར་དོ་སྣང་བྱེད་སྐབས། བོད་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྐུ་ཉིད་ཀྱི་བོད་ཆེན་པོའི་སྐོར་གྱི་གསུང་བཤད་༼དབྱིན་ཡིག་ཐོག་ཡོད་པའང་ཚུད།༽དེ་ངས་བསྐྱར་སྐོར་ཡང་སྐོར་གྱིས་བཀླགས་པ་ཡིན། སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བོད་ནི་བོད་རང་རེད། དེ་ལ་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ངུའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དུ་མེད། ཅེས་གསུངས་འདུག དོན་དངོས་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་ཚབ་དང་པེ་ཅིང་དབར་འབྲེལ་མོལ་སྐབས་བོད་རིགས་ཡོངས་ལ་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་གཅིག་གི་འཛིན་སྐྱོང་སྐོར་གསུངས་ཡོད། དེ་ནི་ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཡུ་ནན། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་བཅས་ནང་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་རྣམས་ད་ལྟའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བསྒྲིལ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཡིན་པ་སྨོས་མེད་རེད། འཛིན་སྐྱོང་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་དེ་ནི་བོད་ཆེན་པོ་ཆགས་ཡོད། དེའི་ཆ་ནས་པེ་ཅིང་གིས་བོད་ཆེན་པོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནོར་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེ་ནི་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ལྟོས་ནས་བཤད་པ་རེད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་བོད་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཆེན་པོ་ལ་དགག་བྱ་གནང་གི་ཡོད་ཅིང༌། ཕྱོགས་གཞན་ནས་ཆེ་ཆུང་གིས་དོན་ལ་ཁྱད་པར་འགྲོ་གི་མེད། ཅེས་གསུངས་ཡོད། དེ་གཉིས་ནང་འགལ་མ་རེད་དམ།

བཀའ་ཁྲི་སློབ་དཔོན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག དྲི་བར་ལན་འདེབས་མ་བྱས་གོང་དྷརྨསཱལཱ་དང་པེ་ཅིང་དབར་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་ཡོང་གཞིའི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་གཉིས་གསལ་འདོན་བྱེད་འདོད་བྱུང༌། དང་པོ་ནི། བོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེར། བོད་རེ་བས་ཕུངས།། རྒྱ་དྭོགས་པས་ཕུངས།། ཞེས་པ་ལྟར་པེ་ཅིང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་ཡིད་ཆེས་དང་གདེང་ཚོད་མེད་པ་དེ་རེད། གནས་ཚུལ་ཚང་མར་དོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་དང༌། དྷརྨསཱལཱ་ནས་བཏོན་པའི་གྲོས་འཆར་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེར་ལག་པ་འཆང་ན་མཇུག་འབྲས་ངན་པའམ། ངོ་ཚ་ཁ་སྐྱེངས་ཡོང་གཞིའི་འཇིགས་སྣང་ཁོ་ནས་དོན་དག་ཆུང་ཚགས་ཚུན་ཚང་མར་ཁ་བྲལ་གྱི་ཉེན་ཁའི་གཞི་རྩར་བལྟ་གི་ཡོད། བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་དེ་འདྲའི་དབང་གིས་བོད་མིའི་ངོས་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ཡིད་ཆེས་དང༌། རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་འོས་འཚམས་ཀྱི་རེ་འདུན་གང་འདྲ་ཞིག་བཏོན་རུང་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་མེད།

གཉིས་པ་ནི། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་བོད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཆོད་སེམས་མེད་པ་དེ་རེད། དབུ་ཁྲིད་ཚོ་བོད་དོན་ལ་ལག་པ་འཆང་ན་དཀའ་ངལ་ཆེ་རུ་འགྲོ་ཉེན་ནམ། བོད་ཐོག་དབང་ཆ་ཤོར་ཡོང་སྙམ་པའི་འཇིགས་སྣང་གིས་མནར་བཞིན་ཡོད། རྒྱུ་མཚན་འདི་འདྲའི་དབང་གིས་ང་ཚོ་ཕན་ཚུན་དབར་ལྟ་ཚུལ་ཡང་དག་པ་ཞིག་དང་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གོ་བསྡུར་སྦྱང་བཤད་ཡོང་ཐུབ་ཀྱི་མེད། ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་མེད་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཆིག་བསྒྲིལ་ཡོང་ཐབས་མེད། གལ་སྲིད་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་བོད་རིགས་ཐོག་འཛིན་པའི་བྱེད་ཐབས་རྣམས་ད་མུས་བཞིན་འགྱུར་བ་མེད་པར་གནས་ན་རིམ་བཞིན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རྣམས་ཁ་བྲལ་ལམ། ཡང་ན་སིམ་ཡལ་དུ་འགྲོ་ཉེན་སྣང༌། མཇུག་འབྲས་དེ་གཉིས་ཀ་སུ་ལའང་ཁེ་ཕན་མེད་པ་ཞིག་རེད། གལ་སྲིད་ཕྱོགས་གཉིས་དབར་ཡིད་ཆེས་དང་གདེང་ཚོད་ཡོད་ན་དཀའ་རྙོག་འདི་བདེ་བླག་དང་མཛའ་མཐུན་ངང་བསལ་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་རྒྱལ་ཁའི་གནས་ཚུལ་རེད།
    དེ་མཚུངས་གནས་ཚུལ་ཆུང་ཆུང་གལ་ཆེ་གཞན་ཞིག་ནི་སྐད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྐོར་རེད། བོད་སྐད་དང་རྒྱ་སྐད་ནང་ Great དང་ Greater ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་དབྱིན་སྐད་ནང་ཚིག་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ Great ཞེས་པ་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ནའང་ Greater ཞེས་པའི་ཚིག་བེད་སྤྱོད་བཏང་སྐབས་གོ་ནོར་ཐེབས་ཉེན་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་ཚིག་དེའི་གོ་དོན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་སམ། སྐད་ཡིག་དང་ལེགས་བྱང་གི་ཁྱབ་ཚད་ལའང་གོ་སྲིད། དེར་བརྟེན་སྐབས་འདིར་ང་ཚོས་དབྱིན་སྐད་དུ་ Greater ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ Great ཞེས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ན་འཚམས་པ་ཡོད།

དེ་ནས་དྲི་བ་དངོས་གཞིའི་ཐོག་ཞུ་རྒྱུར། ངས་བོད་ནི་བོད་རང་རེད་ཅེས་པའི་གོ་དོན་གང་རེད་ཅེ་ན། རྩ་ཁྲིམས་ནང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་མི་རིགས་ས་གནས་རང་སྐྱོང་གི་ཆ་རྐྱེན་གསལ་བར་བོད་ཆེ་ཆུང་གི་དབྱེ་བ་མེད། རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ ༥༥ ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་བོད་རིགས་ནི་གཅིག་རེད། མི་རིགས་གཅིག་ཡིན་པ་དེ་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ཡི་དུམ་བུ་མང་པོར་བཏང་དགོས་དོན་མེད། གལ་སྲིད་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་ཚང་མར་འཛིན་སྐྱོང་གཅིག་བཟོས་ན། དེ་རང་སྐྱོང་འཛིན་སྐྱོང་དུ་མའི་ནང་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྐབས་ལས་འཛིན་སྐྱོང་ས་ཁྱོན་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་གསལ་པོ་རེད། འོན་ཀྱང་དེས་བོད་མིའམ་བོད་ཆེ་རུ་འགྲོ་བ་མཚོན་གྱི་མེད། དེར་བརྟེན་ནང་འགལ་གང་ཡང་མེད།

སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་ཡོན་*གྱི་འགོ་འཛུགས།

༅༅།། འགྲུལ་བཞུད་པ་ཁྱེད་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུ་བ་དང་སྦྲགས་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུར། ངའི་མིང་ལ་དུས་རབས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་ཟེར་ཞིང༌། ངས་རྟ་ཕོ་རླུང་གཤོག་དབང་པོ་དང༌། ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོའི་མཉམ་དུ་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་གསར་རྙེད་ཀྱི་ཆེད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་འདི་ཇི་ལྟར་འཕུར་ཐུབ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་ཡང་ཐབས་ལམ་ཞིག་རྙེད་ནས་འཕུར་བ་རེད་བསམ་སྲིད། འོན་ཀྱང་དོན་དངོས་སུ་ངའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོར་ནུས་པ་སྦྱིན་མཁན་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་དོན་གཉེར་གྱི་བློ་དེ་ལས་གཞན་མེད། དེ་ཡང་ཁྱེད་རང་ལ་ཡ་མཚན་གྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཤེས་འདོད་ཀྱི་བློ་ཇི་ཙམ་གྱིས་ཆེ་ན། ངའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་འདི་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་ཇེ་མྱུར་དང་ཇེ་རིང་དུ་འཕུར་ཐུབ་པ་ཡིན།
             དེ་རིང་ང་ཚོ་འཛམ་གླིང་གི་གལ་ཆེའི་གསར་བཏོད་ཁག་ཅིག་གི་དཔང་པོ་བྱེད་ཆེད། འདས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན། དེ་ཡང་ང་ཚོས་མཐོང་ཐུབ་པ་ལྟར་གསར་བཏོད་རེ་རེས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་གི་འཛམ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་ད་ཆ་ང་ཚོའི་མི་ཚེའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
             དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་སྐྱོད་སྐབས་ཁྱེད་རང་མགོ་ཡོམ་འཁོར་སྲིད་པས། ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོའི་འཁོར་སྒྲོམ་ལ་དམ་པོར་འཇུ་རོགས། ང་ཚོའི་བབས་ཚུགས་དང་པོ་ནི་ལོ་ངོ་ལྔ་འབུམ་༼ ༥༠༠༠༠༠༽ ཙམ་འདས་ཟིན་པའི་གོང་དེ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ཚོ་དང་ཐག་རིང་བའི་དམར་ལམ་ལམ་དེ་མཐོང་གི་འདུག་གམ། དེ་ནི་མེ་རེད། གདོད་མའི་མི་ཚོས་མེ་ཇི་ལྟར་སྦར་དགོས་མིན་ཤེས་ཀྱི་མེད། ཁོང་ཚོའི་མཚན་མོ་ནི་མུན་སྨག་གིས་བཏུམས་པའི་ནམ་རིང་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ཚོས་དྲོ་བོ་ཡོང་ཆེད་སེམས་ཅན་གྱི་པགས་པའི་འོག་ཏུ་སྡེབ་འཚང་བརྒྱབ་ནས་ཉལ་གྱི་ཡོད། ཐ་ན་སྐབས་དེར་ཁོང་ཚོར་ཟས་རིགས་གཡོས་སྦྱོར་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཙམ་ཡང་མེད།

ཀ་རྩོམ་བརྩེ་བའི་སོར་གདུབ།

ཀ་བ་མེད་པའི་ཁང་པ་གཅིག་གི་ནང་།།
ཁ་སྤུ་ཅན་གྱི་བུ་ངས་ཁྱེད་རང་དྲན།།
ག་དུས་ཡིན་ཡང་དགའ་བའི་བུ་མོ་ཁྱེད།།
ང་ཡི་པང་དུ་ནམ་ཞིག་ཕེབས་ཡོང་དྲན།།
 
ཅ་ཅོའི་སྒྲ་མེད་ཁུ་སིམ་མཚན་མོ་རུ།།
ཆ་དང་ཆ་བྱས་གཞན་དག་ཉལ་ཡོད་ངེས།།
ཇ་ལ་ཚ་མེད་ལྟ་བུའི་ཕོ་གཞོན་ང་།།
ཉྭ་ཁུག་གྲང་མོར་རྨི་ལམ་ཞིག་ལ་རེ།།

གཙང་མཆོག་བུ་ཁྲིད་དང༌། འབྲོང་རྩེ་སྡེ་པའི་སྐུ་ཞབས།

དང་པོ། གཙང་མཆོག་བུ་ཁྲིད།

༄༅། །འཛམ་བུ་གླིང་གི་གཙུག་གཏོར། །གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ། །སྟོད་ལ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ། །རྫིང་ཆེན་ཆུ་ཡིས་ཁེངས་འདྲ། བར་དུ་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། །ཆུ་ཆེན་ཡུར་བུས་འདྲེན་འདྲ། །སྨད་དུ་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག །ཞིང་ཆེན་འབྲས་བུས་གཏམས་འདྲ། །དེ་འདྲའི་ཡུལ་ལུང་ཆེན་པོའི། །ནོར་འཛིན་ཡངས་པའི་ཁྱོན་ལ། །ལུགས་གཉིས་ཆབ་རྒྱུན་སྲིད་རིང༌། །རྒྱས་མཛད་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང༌། །མངའ་ཐང་རྒྱས་པའི་དུས་ན། །གཙང་གི་རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་ཞེས། །དཔའ་བོ་རྣམ་པར་རྩེ་ས། །ཆོས་པ་ཉམས་བོགས་ཐོན་ས། །ཚོང་པ་འབྱོར་བ་རྒྱས་ས། །གཞོན་ནུ་ལག་ཤེས་སྦྱོང་ས། །ཨིའི་(གཙང་སྐད་དེ། ཆང་ལ་ཟེར་)དང་ཨི་པག་ཞིམ་ས། །ཀུན་གྱིས་མཐེ་བོང་བསྒྲེངས་ཡུལ། །གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་ངུ་ཡོད་དོ། །དེ་ནས་ལྷོ་རུ་སོང་ན། །མིག་རྒྱང་གང་གི་ས་རུ། །ཡོས་སོགས་བརྔོ་བའི་ལས་དོན། །གཉེར་ཕྱིར་རྔོས་ཚང་གདོང་ཞེས། །ཐོགས་པའི་དུད་ཆུང་ཞིག་ལ། ཁྱོ་གཅིག་ཟླ་བ་བཟང་པོ། །སྨན་ལ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་མོ། །ཚུལ་མཐུན་བཟའ་ཚོ་གཉིས་ཡོད། །ལས་ལ་གཙང་བཙོག་མེད་པ། །རྣལ་འབྱོར་བ་ལ་འགྲན་འདྲ། །ཟས་ལ་ཞིམ་ལོས་མི་ལྟ། །མུ་ཏོ་བ་ལ་འཕྱ་འདྲ། །གོས་ལ་བཟང་ངན་མེད་པ། །བདེན་མཐོང་བཙུན་པའི་ངང་ཚུལ། །ནོར་གཞན་བཙལ་ཡང་མེད་རུང༌། །གཅིག་ཡོད་ཡ་རབས་ཚུལ་ལྡན། །དེ་གཉིས་ཐབས་ཤེས་ཟུང་གི །དགའ་སྐྱིད་ལྗོན་པའི་རྩེ་ལས། །འབྲས་བཟང་བུ་མོ་བལྟམས་པར། །བཀྲ་ཤིས་ཕྱེ་མར་དང་བཅས། །གཙང་མཆོག་བུ་ཁྲིད་ཅེས་པའི། །མིང་གིས་ཤིས་པར་བྱས་སོ། །

སྙན་སྙན་མིང་ནས་བོས་ཤིང༌། །དུང་དུང་ཡིད་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ། །གཙང་མཆོག་བུ་ཁྲིད་མེ་ཏོག །ཕ་མའི་ཕྱག་གིས་གསོས་སོ། །ངུས་ན་རང་སྙིང་གས་འདྲ། །བགད་ན་ནོར་བུ་བརྙེད་འདྲ། །གང་ཞིམ་ལྷ་ལ་འབུལ་འབུལ། །གང་འཇམ་ལྷ་མོར་གཡོགས་གཡོགས། །ཕ་མས་གཅེས་པར་བསྐྱངས་པས། །བུ་མོ་གེགས་མེད་འཚར་བྱུང༌། །གོག་འགྲོས་འབུ་ཡི་ངང་ཚུལ། །གོམ་འཁྱོར་ར་རོའི་ཚུལ་འཛིན། །བཟང་རིལ་ཌ་རུ་དཀྲོལ་འདྲ། །ཨ་གུང་འཇོལ་མོའི་སྐད་སྙན། །བུ་མོའི་འཚར་སྐྱེད་བྱ་སྤྱོད། །ཕ་མའི་ཡིད་ལ་སིམ་པས། །རིང་པོའི་ལོ་ངོ་ལྔ་ཡང༌། །ཐུང་ངུའི་ཟླ་ལྔར་སྣང་ངོ༌། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟའི་ངང་ནས། །བདེ་སྐྱིད་འཚོ་བར་རོལ་མུར། །གློ་བུར་བར་ཆད་ནད་ཀྱིས། །ཕ་རྒན་ལུས་པོ་བཟུང་བས། །རིམས་དང་སྨན་བཅོས་ལ་སོགས། །གང་བརྙེད་གང་ཐུབ་བསྒྲུབས་རུང༌། །འཆི་བདག་གཤིན་རྗེའི་བཙན་བཀའ། །བཟློག་པའི་ནུས་པ་མ་བྱུང༌། །

      དགྲ་ཅན་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱིས། །ཟླ་བ་མུག་ཟོས་བྱས་སོང༌། །ཤུལ་ལུས་མ་བུའི་ལམ་ཁར། །མུན་པ་ཅི་འདྲའི་གནག་ཨང༌། །དྲིན་ཅན་ཉི་མ་དྲོ་པོ། ཁ་གནག་སྤྲིན་པས་བསྒྲིབས་སོང༌། །མ་བུའི་ལུས་སེམས་གཉིས་ལ། །གྲང་རླུང་ཧ་ཅང་སྡང་ཨང༌། །དྲོ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་ཁྱིམ་ཚང༌། །ད་ཆ་སྙིང་མེད་ཁང་སྟོང༌། །སྣུམ་ཞག་ཅན་གྱི་ཁྱིམ་ཚང༌། །ད་ཆ་ཐལ་རྡུལ་འཚུབ་འཚུབ། །མ་སྨད་སེམས་པའི་རྡོ་ཡང༌། །གདུང་བའི་འཁྱག་གིས་གས་སོ།།

སུ་ཅོལ་ཆུང་རེད།

༄༅། །གསར་བཏོད་ཀྱི་ལས་ཀ་ཐོག་མར་རྩོམ་སྐབས། མི་ཚོས་དེའི་གྲུབ་འབྲས་གང་འདྲ་ཞིག་འབྱུང་མིན་རང་གིས་མ་ཤེས་པའམ། སེམས་ལ་འཆར་ཐུབ་ཀྱི་མེད་སྟབས་“དེ་འདྲའི་ཅོལ་ཆུང་བའི་ལས་ཀ”ཞེས་བརྗོད་ཞོར་གསར་གཏོད་པར་ཁྲེལ་དགོད་བྱེད། ཅོལ་ཆུང་གི་བསམ་ཚུལ་ཐོག་ནས་འགོ་ཚུགས་པའི་གསར་བཏོད་ཀྱི་བྱ་བ་མང་ཆེ་བ་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་གི་མེད་པས། མི་ཚོས་ཁྲེལ་དགོད་བྱས་པའང་ཧ་ལམ་འགྲིག་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་དེ་སྔོན་མི་ཚོས་ཅོལ་ཆུང་དུ་བརྩིས་ཏེ་ཁྲེལ་དགོད་བྱས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཁ་ཤས་ནི་ད་ཆ་དགེ་མཚན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་གསར་བཏོད་དུ་གྱུར་ནས་ཁྲེལ་དགོད་བྱེད་མཁན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཧ་ཅང་དགའ་པོའི་ངང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པས། དོན་དངོས་སུ་གསར་གཏོད་པ་ཚོར་ཅོལ་ཆུང་ཞེས་སྨྲས་ཏེ་འཕྱ་དམོད་བྱེད་མཁན་དེ་ཅོལ་ཆུང་ཡིན་དང༌། གསར་གཏོད་པ་ཚོ་ཅོལ་ཆུང་ཡིན་བརྗོད་ཚོད་དཀའ་བ་ཞིག་རེད། གནད་འགག་འདི་གསལ་པོ་མཐོང་བའི་ཆེད་དུ་གཤམ་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་དང་ལེན་བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པའི་གསར་བཏོད་ཁག་ཅིག་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

       དེ་ཡང་དགེ་མཚན་དེ་ཙམ་མ་བྱུང་བའི་གསར་བཏོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་གཅིག་ནི་ ༡༨༤༠ ལོར་དབྱིན་ཡུལ་དུ་གསར་བཏོད་བྱས་པའི་ཞྭ་མོ་ཞིག་རེད། ཞྭ་མོ་དེ་ནི་དབྱིབས་རིང་ལ་སྒང་བུ་ལྟར་ཕུས་འགེངས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། གསར་གཏོད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི། མི་ཚོས་ཞྭ་མོ་དེ་གྱོན་ཚེ། རང་ཉིད་གཏིང་ཟབ་པའི་ཆུའི་ནང་དུ་ལྷུང་ནའང་ཆུའི་གཏིང་ལ་མ་བྱིང་བར་ཁ་ལ་འཕྱོ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ལ་དོན་དངོས་སུ་དེ་འདྲའི་ཕན་ནུས་ཀྱང་ལྡན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་གསར་བཏོད་དེར་མི་ཚོས་དགའ་མོས་གང་ཡང་བྱས་མེད། གསར་གཏོད་དེ་ཁྱད་མཚར་མི་འདུག་གམ།

གངས་དཀར་སེམས་ཀྱི་གླུ།

ཁྱེད་དང་ངེད་གཉིས་འཕྲད་པ་ནས། །ང་ཡི་སྙིང་ཁ་སྟོང་ལྷང་ལྷང་།།
ཁབ་ལེན་རྡོ་ཡིས་ལྕགས་ཕྱེ་རྣམས། །དབང་མེད་འཐེན་པའི་རྐྱེན་མིན་ནམ།།

ཁྱེད་ཀྱི་སྤྲོ་བའི་འཛུམ་མདངས་རེར།། ང་ཡི་དགའ་བའི་དགོད་གཏམ་རེ།།
ཁྱེད་ཀྱི་སྐྱོ་བའི་མིག་མདངས་རེས། ། ང་ཡི་སྙིང་ལ་དུག་མདའ་རེ།།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཐག་རིང་ཐག་རིང་དུ།། དགའ་བོ་དགའ་བོར་བཞུད་པའི་ཚེ།།
ང་ནི་ཧ་ཅང་ཧ་ཅང་གི ། དྲན་པའི་མིག་ཆུ་མང་པོ་ལྷུང་།།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཁུ་སིམ་ཁུ་སིམ་ངང་།། ཐག་རིང་གནས་ནས་ལོག་ཡོང་ཚེ།།
མཛེས་ལྡན་ཁྱེད་ཀྱི་བསུ་རྟེན་དུ།། ང་ཡི་སྙིང་ཚིལ་དར་སྣ་ཕུལ།།

ཀྱེ་ཀྱེ་གསུང་རོགས་བཀའ་མོལ་ཞིག །ཉིན་ལྟར་ཁྱེད་ལ་བསྒུགས་པའི་མཐར།།
ལྐུགས་མ་བཞིན་དུ་བཞུགས་གྱུར་ན། །བདག་ནི་གདུང་བས་སྨྱོ་ལ་ཉེ།།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བསམ་གྱིན་ཡོད། །ཁྱེད་ལ་ཅི་ཞིག་དགོས་པ་ཡིན།།
ནམ་མཁའི་ཉི་ཟླ་གཉིས་པོ་ཡང་། །ཁྱེད་ལ་དགོས་ན་ང་ཡིས་ལེན།།

ཁྱེད་ལ་བདག་གི་ཡོད་ཚད་ཀུན། །གསང་མེད་ཇི་བཞིན་སྨྲས་ནའང་།།
ཁྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཚད་བདག་ལ་ནི། །ཅི་འདྲའི་དཀའ་བའི་གབ་ཚིག་ཅིག །

ཁྱེད་ཀྱིས་སྒྱུ་འཕྲུལ་ལྷ་མོ་ལྟར།། ང་ལ་བསླུ་བྲིད་བྱས་འདིས་ཀྱང་།།
ཁྱེད་ཀྱི་འདོད་པ་མ་འཚིམ་པས།། བདག་གི་སྲོག་དབང་འཕྲོག་འདོད་དམ།།

ཁྱེད་ཀྱིས་ངེས་པར་གསོད་བསམ་སྟེ།། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ཡི་མཐོང་ལམ་ན། །
ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་བརྩེ་བ་འདི།། ཆེད་དུ་སྙིང་རླུང་བསློང་མིན་ནམ།།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །ཟ་ཁང་དག་ཏུ་དགའ་སྤྲོས་མྱུལ།།
ང་ནི་ལག་པས་འགྲམ་སྐྱོར་ནས།། སྐྱོ་གདུང་ཐ་མག་འཐེན་བཞིན་ངུས།།

ཁྱེད་ཉིད་ཁོང་དང་འགྲོགས་ཀྱང་རུང་། །བདག་ལ་བརྙས་བཅོས་བྱས་ཀྱང་ཆོག །
འོན་ཀྱང་བདག་གི་སྙིང་ཁོང་ནས།། ཁྱེད་ལ་དགའ་དེ་མཁྱེན་པར་མཛོད།།

ཁྱེད་ཉིད་བདག་དང་ཇེ་རིང་དུ། །ཇི་ལྟར་གྱུར་ཡང་བདག་གི་ནི།།
སེམས་ཀྱི་མེ་ལོང་ནང་གསལ་བའི།། ཁྱེད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཇེ་གསལ་ཉིད།།

ཉིན་རེ་ཉི་མ་ལ་རྩེ་རུ།། ག་ལེ་ག་ལེར་བཞུད་པའི་སྐབས།།
ངས་ནི་ལག་པར་མགོ་བཞག་ནས།། ཁྱེད་ཉིད་ཡོང་བའི་རྨི་ལམ་བསྒུགས།།

ཞོགས་རེ་ཉི་མ་འཆར་རིམ་བཞིན།། །ང་ཡིས་མིག་ཆུ་འཁྲུས་བཞིན་དུ།།
ནམ་ཞིག་ཁྱེད་ཀྱིས་ཁོང་བསྐྱུར་ནས།། ང་ཡི་པང་དུ་ཕེབས་པར་རེ།།

དུས་ཚོད་དེ་ལྟར་འདས་ན་ཡང་། །ཁྱེད་ཉིད་ཐོབ་འདོད་སྔར་མུས་བཞིན།།
ལང་འཚོ་འདི་ལྟར་ཟད་ན་ཡང་། །ང་ནི་ཁྱོད་ལས་གཞན་མི་སེམས།།

ང་ཡིས་ཁྱེད་ལ་དགའ་བ་བཞིན། །ཁྱེད་ཀྱིས་ཁྱེད་ལའང་དགའ་མིན་ཏེ།།
ང་ཡིས་ཁྱེད་ཉིད་དྲན་པ་བཞིན།། དྲན་མཁན་ནམ་ཡང་སྲིད་མ་ཡིན།།

ཁྱེད་ལ་ང་རང་ཆེས་དགའ་བས། །ང་ནི་ཁྱེད་ཆེད་འཚོ་བ་ལགས།།
གལ་ཏེ་སྲོག་དབང་ཆད་ན་ཡང་། །ང་ཡི་བརྩེ་དུང་ཆད་མི་སྲིད།།

ཁྱེད་ཀྱིས་ཅིས་ཀྱང་མཁྱེན་དགོས་པར། །ཉི་ཟླ་མེད་ལ་སྐར་འོད་ཀྱང་།།
མེད་པའི་གྲང་འཁྱག་མཚན་ཞིག་ལ། །ང་ནི་ཁྱེད་རང་དྲན་བཞིན་དུ།།

ཕྱི་མའི་ལམ་དུ་འགྲོ་སྲིད་པས། དེ་དུས་བརྩེ་བའི་བདག་གི་སྙིང་། །
ཁྱེད་ལ་གཏན་དུ་དགའ་བ་འདི།། ཅོལ་ཆུང་རེད་སྙམ་མ་བསམས་རོགས།། །།

(༡༩༩༤།༢།༡༦ ཉིན་གྱི་མཚན་མོར་བྲིས།)

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར། ༥

དྲྭ་ཐོག་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕྲན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༥ བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༣༧ ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ནས་སྔ་དགོང་ལས་ཞོར་དང་གུང་གསེང་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་འགོ་བཙུགས་པའི་ལས་ རིམ་ཞིག་ཡིན། ལས་རིམ་འདི་ག་ཚོད་བར་འགྲོ་ཐུབ་མིན་མི་ཤེས། འོན་ཀྱང་གཅིག་ནས་དབྱིན་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཡོང་སྲིད་པ་དང་། གཉིས་ནས་དབྱིན་བོད་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཚོས་མཚོན་ཀློག་པ་རྣམ་པས་ཕྲན་གྱི་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ཏེ། ལེགས་བཅོས་དགོངས་འཆར་ཐད་ཀར་གནང་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སེམས་བཞིན་ཡོད། བསྒྱུར་གཞི་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན། བོད་འགྱུར་རྣམས་རགས་ཟིན་ཡིན་པས། གཞན་དུ་ལུང་འདྲེན་པ་དང་དཔྱད་གཞིར་སྤྱོད་པ། པར་སྐྲུན་བྱེད་པ། དྲྭ་ལམ་གཞན་དུ་འདྲེན་བཀོད་བྱེད་པ་སོགས་མ་གནང་རོགས། ཆུང་ཚེ་རིང་པས། གུས་འདུད་དང་བཅས།

The Kashag (Council of Ministers) traditionally consisted of four ministers (tib. kalön), one of whom was a monk official, but in modern times this number was not strictly adhered to. In 1951, for example, there were eight (full and acting) ministers.6 These were appointed by the ruler for life from a short list of nominees prepared by the Kashag itself. Although the ruler was not limited to choosing from the Kashag’s list, normally he did so. Supporting these ministers was a small staff of six or seven junior aristocratic officials.7

བཀའ་ཤག་(བློན་ཆེན་ལྷན་ཚོགས་)ནི་རྒྱུན་སྲོལ་ལྟར་ན། བཀའ་བློན་བཞི་ལས་གྲུབ་ཅིང་དེའི་ནང་གི་གཅིག་སེར་མོ་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་དུས་ཕྱིས་གྲངས་འབོར་འདི་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བརྩི་དགོས་ཀྱི་མེད། དཔེར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོར་བཀའ་བློན་(ལས་ཐོག་དང་ལས་ཚབ་)བརྒྱད་[༦]ཡོད་པ་རེད། བཀའ་བློན་འདི་དག་ནི་བཀའ་ཤག་རང་གིས་ཕུལ་བའི་འོས་མིའི་མིང་གཞུང་ཉུང་ཤས་ནང་ནས་ས་སྐྱོང་གིས་ཚེ་གང་རིང་བསྐོ་བཞག་གནང་གི་ཡོད། མ་གཞི་ས་སྐྱོང་གིས་བཀའ་ཤག་གི་འོས་འཆར་ཁོངས་ནས་ངེས་པར་བསྐོ་བཞག་གནང་དགོས་པའི་བཀག་རྒྱ་མེད་རུང་སྤྱིར་བཏང་འོས་འཆར་ཁོངས་ནས་བསྐོ་བ་ཡིན། བཀའ་བློན་འདི་དག་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་མཁན་དུ་སྐུ་དྲག་དཔོན་རིགས་གཞོན་གྲས་དྲུག་བདུན་ལས་གྲུབ་པའི་གཞུང་ཞབས་ཉུང་ཤས་ཤིག་ཡོད།[༧]

The Kashag was the administrative center of the Tibetan government for secular affairs and also functioned as the Tibetan equivalent of a paramount court of appeals. It was the only office that could send secular items to the ruler for approval and, therefore, was the only secular office that could have direct contact with him. All other secular offices had to go through the Kashag to obtain a decision from the ruler. The Kashag also was responsible for making nominations for appointments and promotions (of lay officials).

བཀའ་ཤག་ནི་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ལྟེ་བ་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེས་བོད་མིའི་གྱོད་དོན་ཞུ་གཏུགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཁང་དང་ཚད་མཉམ་གྱི་ནུས་པ་ཡང་འདོན་བཞིན་ཡོད། ལས་ཁུངས་འདི་ནི་ས་སྐྱོང་ལ་སྲིད་ཕྱོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་གནད་བཀའ་འཁྲོལ་སླད་འཆར་འབུལ་ཞུ་མཁན་ལས་ཁུངས་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པས། འདི་ནི་ཁོང་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་གཏུགས་ཡོད་པའི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་ཁུངས་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། དེ་མིན་གྱི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཚང་མས་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་དེ་ས་སྐྱོང་གི་ས་ནས་ཐག་གཅོད་བཀའ་འཁྲོལ་ཡོང་བ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན་བཀའ་ཤག་གིས་གཞུང་ཞབས་ལས་ཚན་(སྐྱ་བོ་)བསྐོ་བཞག་དང་གནས་སྤར་གྱི་འཆར་འབུལ་ཞུ་བའི་ལས་འགན་ཡང་ཁུར་དགོས་ཀྱི་ཡོད།

Under the Kashag, a hierarchy of offices handled the business of government. Most were headed by both monk and lay officials, but the two most important, the Revenue Office (tib. Tsigang) and the Ecclesiastic Office (tib. Yigtsang), were headed, respectively, by four lay officials (tib. tsipön) and four monk officials (tib. trunyichemmo). The Ecclesiastic Office dealt with religious affairs and the government’s monk officials; and the Revenue Office, with issues of revenue, taxes, and secular affairs. Traditionally, there were no portfolios in the Kashag, and decision making was done collectively, with consensus required for action. The fundamental power of the Kashag was that no secular matter could reach the ruler for settlement without first passing through its hands. Tibetans, therefore, often spoke of it as the throat through which all governmental matters must pass.

བཀའ་ཤག་གི་འོག་ཏུ་བླ་སྐྱོང་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ཁག་གིས་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་དོན་ཁག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཡོད་ཅིང་དེ་དག་གི་ཕལ་མོ་ཆེར་སེར་སྐྱ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་དབུ་འདོམས་གནང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་རྩིས་ཁང་དང་རྩེ་ཡིག་ཚང་གཉིས་རིམ་པ་བཞིན་རྩིས་དཔོན་སྐྱ་བོ་བཞི་དང་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་སེར་མོ་བ་བཞིས་སོ་སོར་དབུ་འདོམས་གནང་གི་ཡོད། དེ་ཡང་རྩེ་ཡིག་ཚང་གིས་ཆོས་ཕྱོགས་དང་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བའི་ལས་དོན་སྐོར་འགན་ཁུར་གནང་གི་ཡོད་ཅིང་། རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཡོང་འབབ་དང་ཁྲལ། སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་དོན་བཅས་ཀྱི་འགན་ཁུར་གནང་གི་ཡོད། བཀའ་ཤག་ནང་བཀའ་བློན་སོ་སོར་ལས་བགོས་ལོགས་སུ་མེད་པར་ལས་དོན་ཐག་གཅོད་རྣམས་ཐུན་མོང་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་གནང་གི་ཡོད། བཀའ་ཤག་གི་གཞི་རྩའི་དབང་ཆ་ནི། སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་དོན་དག་ཅིག་ཡིན་ཚེ། བཀའ་ཤག་གི་ཕྱག་མ་བརྒྱུད་པར་ས་སྐྱོང་ལ་ཕུལ་ཏེ་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ་དེ་ཡིན། དེར་བརྟེན་བོད་པ་ཚོས་རྟག་པར་དེ་ནི་གཞུང་གི་ལས་དོན་ཚང་མས་ངེས་པར་འགྲིམས་དགོས་པའི་མགྲིན་པ་ལྟ་བུ་རེད་ཅེས་བཤད་ཀྱི་ཡོད།

ཟུར་མཆན།

[༦] The five full Kashag ministers in 1951 were Ramba (Thubden Güngyen) (monk official), Surkhang (Wangchen Gelek), Ragasha (Phüntso Rabgye), Lhalu (Tsewang Dorje), and Ngabö (Ngawang Jigme). The three acting ministers were Thubden Ramyang (monk official), Shasur (also known as Shenkawa) (Gyurme Dorje), and Dombor (Kyenrab Wangchuk) (monk official).

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་བཀའ་བློན་ལས་ཐོག་ལྔ་ནི། རམ་པ་(ཐུབ་བསྟན་ཀུན་མཁྱེན་) (སེར་མོ་བ་)དང་། ཟུར་ཁང་(དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་) ར་ག་ཤར་(ཕུན་ཚོགས་རབ་རྒྱས།) ལྷ་ཀླུ་(ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ།) ང་ཕོད་(ངག་དབང་འཇིགས་མེད༌)བཅས་ཡིན་ཞིང་། བཀའ་བློན་ལས་ཚབ་གསུམ་ནི། ཐུབ་བསྟན་རབ་ཡངས།(སེར་མོ་བ) བཤད་ཟུར་(ཤན་ཁ་བ་ཡང་ཟེར་) (འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་) སྡོམ་འབོར་(མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག) (སེར་མོ་བ་)བཅས་རེད།

[༧] . The staff of seven junior officials comprised two kadrung, two kandrön, and three Kashag shöpa, all of whom were aristocratic officials. ལས་བྱེད་གཞོན་གྲས་བདུན་ནི། བཀའ་དྲུང་གཉིས། བཀའ་མགྲོན་གཉིས། བཀའ་ཤག་ཤོད་པ་གསུམ་བཅས་ཡིན་ཞིང་དེ་དག་ཡོངས་རྫོགས་སྐུ་དྲག་གཞུང་ཞབས་རེད།